(DİYARBAKIR) - Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı’nca yapılan açıklamada, Türkiye’de uzun yıllardır uygulanan yatırım teşvik sistemi, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltma hedefini karşılamadığından dolayı derinleştiren bir sonuç ürettiği bildirildi.
Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Başkanlığı tarafından teşvik sistemine ilişik yapılan açıklamada, bölgesel arası farklılığa dikkat çekildi. Açıklamada, Türkiye'de 60 yıldır uygulanan teşvik sistemlerinin bölgesel kalkınma farkını azaltmadığını aksine derinleştirdiğine dikkat çekildi.
Teşvik uygulamalarına ilişkin 1963 yılından bu yana 16 farklı yasa çıkarıldığı bilgisinin paylaşıldığı açıklamada, “Yatırım teşviklerinin sistemli biçimde uygulanmaya başlanması, ekonomide planlı döneme geçilen 1963 yılına dayanmaktadır. 1980 sonrası dönemde ise teşvik uygulamaları kapsamlı biçimde hayata geçirilmiş, bugüne kadar yaklaşık 16 farklı yasa, kararname ve Bakanlar Kurulu kararıyla uygulamalar defalarca revize edilmiştir. Farklı uygulamalar altında yürütülen tüm bu düzenlemelerin temel amacı, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltmak olmuştur. Ancak aradan geçen on yıllara rağmen bu hedefin gerçekleşmediği, aksine bölgesel eşitsizlikleri derinleştiği açıkça görülmektedir” ifadeleri kullanıldı.
“Hazır giyim gibi sektörlerde yatırımların yurt dışına kayması bölgeyi etkiledi”
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yayımladığı 20 Nisan 2012 - 20 Nisan 2024 dönemi teşvik belgelerinin bölgesel dağılımında, parasal yatırım teşviklerinin yüzde 61’i 1. ve 2 bölgelerde yoğunlaşırken, 5. ve 6. bölgelerin payı yalnızca yüzde 10 civarında kaldığına işaret edilen açıklamada, şöyle denildi:
“Adıyaman, Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van illerinin bulunduğu 6. bölge ise sadece parasal yatırımda yüzde 4,69 pay alırken, 8 ilin yer aldığı 1. Bölge yatırımların 41,58’ini alarak neredeyse 8 kat daha fazla yatırım almıştır. Bu durum, bölgeler arası uçurumun giderek büyüdüğünü ve teşvik sisteminin amacının tersine çalıştığını göstermektedir. İstihdam açısından bakıldığında, 6. bölge emek yoğun sektörler sayesinde yüzde 23,22 oranında bir istihdam payı yaratabilmiştir. Ancak hazır giyim gibi sektörlerde yatırımların yurt dışına kayması en fazla bu bölgeleri etkiledi. Bu durum bölgenin istihdam açısından sahip olduğu tek avantajlı konumu da kaybetmesine neden olacaktır. 30 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi de önceki uygulamalardan farklı bir sonuç üretmemiştir. Aksine açıklanan veriler, bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltmak yerine daha da derinleştirmiştir.”
6. bölge yatırımları yüzde 84,2 oranında gerildi
2025 Eylül ayında 6. bölge yatırımları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15, 5 bölge yatırımları ise yüzde 53,6 oranında azaldığını, 1. bölge yatırımlarında yüzde 50,6, 2. bölge yatırımlarında ise yüzde 29,9 artış yaşandığının bilgisinin paylaşıldığı açıklamada, “Aynı ayda toplam yatırımların yüzde 65’i 1. ve 2. bölgelerde yoğunlaşmış, 5. ve 6. bölgelerin toplam payı yüzde 14,5’te kalmıştır. Ekim 2025 teşvik verileri de benzer bir tabloyu ortaya koymaktadır. 2024-2025 karşılaştırmasında 5. bölge yatırımları yüzde 66,8, 6. bölge yatırımları ise yüzde 84,2 oranında gerilerken; buna karşın 1. Bölge’de yüzde 63,4, 2. Bölge’de ise yüzde 2,20 oranında artış yaşanmıştır. Mevcut teşvik uygulamaları, Türkiye’nin genel ekonomik büyümesine katkı sunmuş olabilir. Ancak bölgesel kalkınma ve bölgeler arası eşitsizliklerin giderilmesi açısından beklenen sonucu vermemiştir. Bu tablo, mevcut teşvik sisteminde ısrar edilmesi halinde farklı bir sonuç alınamayacağını açıkça ortaya koymaktadır” ifadeleri kullanıldı.
Teşvik sisteminde esas amaç bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmayı amaçlanması gerektiği bildirilen açıklamada, “Ancak bu sadece emek yoğun ve kırılgan sektörleri az gelişmiş bölgelere kaydırarak çözülecek bir sorun değildir. Bu bölgelerdeki yatırımcının mali yetersizliğini ve az gelişmişlik dezavantajlarını minimize edecek, bürokratik süreçlerin en aza indirgendiği kapsayıcı ve bütüncül bir yaklaşım sergilenmelidir” denildi.