MANSUR ÇELİK
Karayolları İşaretleri Sözleşmesi, 52 yılın ardından Türkiye'de de yürürlüğe girmesi için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ilk adımı atılarak TBMM'ye gönderildi. Türkiye, 1968 yılında imzalanan ve halen 68 ülkede uygulanan Sözleşme ve ekindeki anlaşma ve protokole bazı çekinceler koydu. Çekincelere göre Türkiye, karayollarında ilk yardım istasyonlarını temsil eden semboller arasında yer alan haç, hilal ile İran'da kullanılan aslan ve güneş sembolleri arasından sadece "kırmızı hilal" işaretini kullanma hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından hazırlanan “Karayolu İşaretleri ve Sinyalleri Sözleşmesi” 8 Kasım 1968 tarihinde Viyana’da imzaya açıldı ve 6 Haziran 1978’de yürürlüğe girdi. Sözleşme, karayolu trafiğinin kolaylaştırılması ve karayolu güvenliğinin artırılması için işaret, sembol ve sinyallere uluslararası standart getirilmesine yönelik düzenlemeler içeriyor. 68 ülkenin taraf olduğu sözleşmenin Avrupa’da uyum sağlanarak tutarlı biçimde uygulanması amacıyla ayrıca Ek Avrupa Anlaşması da 1979’da yürürlüğe girdi ve halen 36 ülkede uygulanıyor. Daha sonra Sözleşme ve Ek Avrupa Anlaşması’nın dışında Yatay İşaretleme Protokolü de hazırlanarak 1985’te yürürlüğe konuldu ve bu düzenleme de halen 31 ülkede uygulanıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Karayolları İşaretleri ve Sinyalleri Sözleşmesi, Karayolu İşaretleri ve Sinyalleri Sözleşmesine Ek Avrupa Anlaşması ve Karayolu İşaretleri ve Sinyalleri Sözleşmesine Ek Avrupa Anlaşmasına Ek Karayolu Yatay İşaretleme Protokolüne Katılmamızın uygun bulunduğuna dair karar alınması için 30 Ekim'de TBMM'ye sözleşme, anlaşma ve ek protokolü gönderdi.
9 ÇEKİNCE BİR BEYAN
ANKA'nın edindiği bilgiye göre toplam 418 sayfalık sözleşme, ek anlaşma ve protokol için Türkiye 6 maddelik çekince ve bir "Beyan"ı not düşerek uluslararası sözleşmeyi kabul edecek. Uluslararası hukukta konulan bu tür "çekince"ler, o ülkenin söz konusu düzenlemeye karşı yükümlülüklerini sınırlaması anlamına geliyor.
GÜNEY KIBRIS İTİRAZI
Türkiye, sözleşmeye Güney Kıbrıs Rum kesimi açısından de "beyan" koyarak imzaladı. Türkiye'nin "Beyan"ında “Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin 'Kıbrıs Cumhuriyeti'ni temsil etme iddiasının herhangi bir şekilde kabul edildiği veya sözde Kıbrıs Cumhuriyeti makamlarıyla herhangi bir ilişkiye girmeye yükümlü olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır” bildirimi yer aldı.
HAÇ-HİLAL ÇEKİNCESİ
Türkiye'nin çekincelerinden birisi ilkyardım istasyonlarının sembolleriyle ilgili oldu. Türkiye, haç, hilal ile İran'ın ulusal simgelerinden olan aslan-güneş sembolleri arasından sadece hilali kullanacağını bildirdi. Sözleşme çekincesinde bu durum, "Türkiye Cumhuriyeti ilk yardım istasyonlarını temsil eden sembollerden kırmızı hilal işaretini kullanma hakkını saklı tutmaktadır" denildi.
TÜRKİYE YANIP SÖNEN KIRMIZI-SARI IŞIK KULLANACAK
Türkiye yine bir başka çekinceyi de "Trafiğin yoğun olmadığı saatlerde tali yollarda yanıp sönen kırmızı ışık ve ana yollarda yanıp sönen sarı ışık kullanma hakkını saklı tutmaktadır" diyerek bildirdi.
ADALET DİVANI ÇEKİNCESİ DE VAR
Türkiye ayrıca, Sözleşme hükümleri nedeniyle yaşanacak ihtilaf halinde tarafların Uluslararası Adalet Divanı’na başvurabilmeleriyle ilgili düzenlemeye de çekince koydu.
BM GENEL SEKRETERİ ÇEKİNCESİ
Türkiye, Sözleşmenin Avrupa’da uygulanmasında uyum sağlanması amacıyla ayrıca taraf ülkeler arasında imzalanan Ek Avrupa Anlaşmasının bazı maddelerine de çekince koydu. Buna göre, "Sözleşmeye taraf iki veya daha fazla ülke arasında çıkan uyuşmazlığın uzlaşmayla çözülememesi halinde hakeme başvurulması; ancak 3 ay içerisinde hakemlerin seçiminde anlaşılamazsa konunun bu kez Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’ne başvurularak tek hakem atamasının talep edilmesi" kuralı Türkiye için geçerli olmayacak.
TRANSİT ÜLKE KONUMU GÜÇLENECEK
TBMM Başkanı Mustafa Şentop'un imzasıyla sözleşmeye katılmamızın uygun bulunduğuna dair Kanun Teklifi Dışişleri Komisyonu'na gönderildi. Teklifin gerekçesinde, "Uluslararası ticaretin artışı nedeniyle sınır ötesi boyut kazanan karayolu trafiğinin uluslararası düzeyde uyumlaştırılması ve andlaşmalara dayanan bir çerçeve ile düzenlenmesinin önem arzettiği" ifade edildi. Teklifte, “Sözleşme ve eklerine taraf olunmasının, Avrupa ve Asya arasında bir köprü konumunda bulunan ülkemizin transit ülke konumunu güçlendirmesine katkıda bulunacağı değerlendirilmektedir” denilerek konunun taşımacılık boyutu da vurgulandı.
Teklifle, karayolu trafiğinin kolaylaştırılması ve güvenliğinin artırılması amacıyla karayolu düşey işaretleri, sinyalleri ve sembolleri ile yatay işaretlemelerine uluslararası bir standart getirilmesini ve bu kurallarda daha fazla birliktelik sağlanmasını amaçlayan Sözleşme'ye, Ek Anlaşma'ya ve Ek Protokol'e katılımın beyan ve çekincelerle birlikte onaylanmasının uygun bulunması öngörülüyor.