HABER/ANALİZ : Erdal Sağlam
(ANKARA) - Şubat ayı enflasyon rakamı, gıdada devam eden artışın etkisiyle, yüzde 3 civarında geldi. Yıllık enflasyon yeniden yükselişe geçerken, piyasanın hesapları altüst oldu. İran savaşının süresi ve petrol fiyatlarının seyri, enflasyon ve faiz beklentilerini artırmaya devam edecek gibi gözüküyor.
Mart ayında yaşanacak gelişmeler, savaşın devam edip etmeyeceği, hem dünya ekonomisi, hem Türkiye’nin durumu açısından kritik öneme sahip olacak. Henüz savaş etkisi görülmezken enflasyonda yaşanan bu sürpriz artışın, savaşın sonuçlarıyla nereye kadar gideceği, devam edip etmeyeceği henüz bilinmiyor.
TÜİK Şubat ayı tüketici fiyat artışlarını, 3’ün hemen altında, yüzde 2.96 olarak açıkladı. Bununla birlikte Şubat sonu itibarıyla yıllık tüketici fiyat artışı yeniden yükselmeye başlayıp, yüzde 31.53’e çıktı.
TÜİK’in enflasyon sepetinde en yüksek ağırlığa sahip üç ana harcama grubunda da Şubat’ta önemli artışlar kaydedildi. Gıda ve alkolsüz içeceklerde yüzde 6,89, ulaştırmada yüzde 2,58, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlarda yüzde 2,40 artış oldu. Bu ana grupların aylık değişime olan katkıları ise gıda ve alkolsüz içeceklerde 1,71, ulaştırmada 0,43 ve konutta 0,27 yüzde puan olarak açıklandı.
Gıda fiyatlarındaki artışın devam ettiği görülürken, geçen yılın büyüme rakamlarındaki tarımda yaşanan yüzde 8’i aşan gerileme, sadece mevsimsel etkiler değil, arz eksikliği yaşandığını da ortaya koydu. Şimdi piyasalar en çok gıda fiyatlarındaki artışın devam edip etmeyeceğine bakacak. Hizmet grubunda ve kirada fiyat artışlarının zayıfladığı görülüyor ama savaşın etkisiyle artacak petrol fiyatlarının etkisinin ne olacağı belirsiz.
Mart'ta faiz indirimi neredeyse imkansız
Merkez Bankası’nın henüz değiştirmediği 2026 yıl sonu enflasyon hedefi yüzde 16 iken, yılın ilk iki ayında toplam yüzde 7.95 oranında fiyat artışı kaydedildi. Geçen yıl Mart ayındaki tüketici fiyat artışı yüzde 2.46 olmuştu. Eğer bu oranın üzerine çıkılırsa, bu yıl Mart sonu itibarıyla da yıllık enflasyonda başlayan artışın devam ettiğini göreceğiz. Bununla birlikte enflasyon hedeflerindeki sapma da çok daha yüksek oranlara çıkacaktır.
Şubat ayı rakamları ardından, yerli ve yabancı bankalar, bu yılın enflasyon hedeflerini yükseltmeye başladılar. Daha önce yüzde 22-23 civarında seyreden yıl sonu tahminlerinin yüzde 25’e çıktığını gördük. Enflasyon tahminlerinin savaşın uzun sürmesi halinde daha da yükselmesi kaçınılmaz olacak.
Enflasyon tahminlerine bağlı olarak Merkez Bankası’nın faiz kararlarının bundan sonra hangi yönde olacağı da tartışılmaya başladı. Şubat ayı enflasyon rakamının yüksek gelmesinin ardından, savaşın bir süre daha devam edeceğinin anlaşılmasıyla, piyasalar faiz hedeflerini de yükseltmeye başladılar. Daha önce yıl sonunda faizin yüzde 29’a kadar ineceğini tahmin eden yabancı bankaların tahminlerini yüzde 31’e çıkardıkları görüldü.
Siyasi iktidarın faiz indirimlerinin devam etmesini istediği, Merkez’in de Mart ayındaki toplantısında indirim niyeti bulunduğunu biliyorduk. Ancak Şubat ayı rakamları ve İran savaşı, bu hesapları da bozdu. Merkez Bankası’nın değişen şartlara bağlı olarak, artık Mart toplantısında faiz indirim kararı almasının neredeyse imkansız hale geldiği anlaşılıyor.
Merkez Bankası patlayan savaşla birlikte, hafta sonunda aldığı kararlarla, piyasadaki faiz oranlarını fiilen artırdı. Böylece Mart toplantısında faiz indirilemeyeceğini, üstü kapalı biçimde, piyasaya açıklamış oldu. Piyasadaki faiz oranları, kurları dengelemek için yapılan yüklü döviz satışları ve bunun TL likiditesini azaltması nedeniyle, yüzde 40’a çıkmış bulunuyor.
Savaşın ne kadar süreceğine bağlı olarak, Merkez’in önce 40’a çıkan piyasa faizini yüzde 37 olan politika faizine kadar çekmesi, ancak bunun ardından politika faizinde indirime devam edebileceği belirtiliyor.
Merkez rezervleri satarak kurları korudu
12 Mart’taki faiz toplantısına kadar piyasa faizleri yüzde 37’nin altına gelemeyeceği için, bu toplantıda indirimi pas geçmesi doğal sayılacak. Mart’ın ardından, Merkez’in Nisan’daki toplantıda faiz indirimi yapabilmesi bile zorlaşmış görünüyor.
Merkez Bankası yönetimi, geçen yılki 19 Mart Ekrem İmamoğlu şokundan edindiği deneyimle, hafta sonunda savaşın piyasada yaratacağı etkiye karşı ciddi hazırlık yaptı. Merkez’in, savaş söylentilerinin arttığı cuma ve pazartesi günü, toplam 10 milyar dolara yakın rezervden satış yaptığı tahmin ediliyor.
Merkez Bankası kurları sabit tutarak, hem dövize ve altına hücumu frenlemeye çalışıyor, hem de zaten artışa geçmiş bulunan enflasyonun daha fazla yükselmesini önlemek istiyor.
Merkez’in bu kez ihtiyatlı davranması, piyasada olumlu karşılandı. Ancak savaşın uzun sürmesi, petrol fiyatlarının uzun süre bu düzeyde seyretmesi halinde, Merkez’in enflasyon ve faizleri frenleyebilmesi çok zor olacak.