(TBMM) - AK Parti'nin TBMM Başkanlığı'na sunduğu "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi"nde, "hükmün açıklanmasının geri bırakılması" uygulamasında değişikliğe gidilerek, işkence suçları, eziyet suçları, kamu görevlilerinin görevi sırasında işlediği ve Anayasa’nın 17’nci maddesi kapsamında "kötü muamele" olarak değerlendirilebilecek fiiller kapsam dışı bırakılıyor.

AK Parti tarafından hazırlanan ve "12. Yargı Paketi" olarak adlandırılan "Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" TBMM Başkanlığı’na sunuldu. 1'i geçici toplam 30 maddeden oluşan teklifte, yargı süreçlerinin hızlandırılması, dijitalleşme, yüksek mahkemelerin iş yükünün azaltılması ve çeşitli usul hükümlerinde değişiklikler öngörülüyor.

İCRA TAKİBİ ÖNCESİ İDAREYE BAŞVURU ZORUNLULUĞU

Teklifle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na eklenen 34/a maddesiyle, idare aleyhine hükmedilen para alacağı, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin ilamların icra takibine konu edilmesinden önce yeni bir aşama getiriliyor.

Buna göre, alacaklı veya vekili, icra takibine başlamadan önce ilgili idareye yazılı başvuruda bulunmak ve ödeme için banka hesap bilgilerini bildirmek zorunda olacak. İdareye, bu başvuru sonrasında bir aylık ödeme süresi tanınacak. Bu süre içinde mahkeme kararında yer alan tüm alacak kalemlerinin faiz ve ferileriyle birlikte ödenmemesi halinde, alacaklı cebri icra yoluna başvurabilecek.

HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASINDA (HAGB) YENİ DÜZENLEME

12.Yargı Paketi ile ceza yargılamasında önemli yer tutan "hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında (HAGB)" da değişikliğe gidiliyor. HAGB, mahkeme tarafından verilen cezanın belirli şartlar altında açıklanmaması ve kişinin denetim süresi boyunca yeni bir suç işlememesi halinde cezanın hiç açıklanmaması anlamına geliyor.

Yeni düzenlemeye göre HAGB’nin uygulanamayacağı suçların kapsamı netleştiriliyor. Buna göre, işkence suçları, eziyet suçları, kamu görevlilerinin görevi sırasında işlediği ve Anayasa’nın 17’nci maddesi kapsamında "kötü muamele" olarak değerlendirilebilecek fiiller HAGB kapsamı dışında bırakılıyor. Bu suçlarda mahkeme, şartlar oluşsa bile hükmün açıklanmasını geri bırakamayacak. Düzenleme ile özellikle kamu görevlilerinin işlediği ağır nitelikli kötü muamele suçlarında daha ağır ve doğrudan yaptırım uygulanması hedefleniyor. Ayrıca teklifte, Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda HAGB kurumunun uygulamasına ilişkin bazı usul hükümleri de yeniden düzenlenerek daha net ve belirli bir çerçeve oluşturuluyor.

MİRAS TAŞINMAZLARINDA SATIŞ USULÜ DEĞİŞİYOR

2004 sayılı Kanun’un 114’üncü maddesinde yapılan değişiklikle, miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) ihalelerine yönelik yeni bir sistem getiriliyor.

Düzenlemeye göre, taşınmazın tüm maliklerinin mirasçı olduğu durumlarda yapılacak birinci açık artırma yalnızca mirasçıların katılımına açık olacak ve sadece bir kez gerçekleştirilecek. Bu artırmada teklifler, taşınmazın muhammen bedeli ile satış masraflarının toplamı üzerinden başlayacak. Eğer mirasçılar arasında alıcı çıkmazsa, ikinci artırma genel hükümler çerçevesinde herkese açık şekilde yapılacak.

NOTERLİK BELGELERİNDE ELEKTRONİK SİSTEM

1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 55’inci maddesinde yapılan değişiklikle, noterlik evrak ve defterlerine ilişkin gizlilik korunurken adli mercilerin belgeye erişimi kolaylaştırılıyor. Mahkeme, sulh ceza hâkimliği veya Cumhuriyet başsavcılığı tarafından talep edilmesi halinde noterlik evrakının aslı istenebilecek. Noter, belgenin onaylı örneğini kendi bünyesinde saklayarak aslı talep eden mercie gönderecek. Onaylı örnek talep edilmesi durumunda ise belgeler elektronik ortamda taranacak ve güvenli elektronik imza ile ilgili kuruma iletilecek. Teknik imkansızlık halinde fiziki onaylı suret gönderilecek.

DANIŞTAY'IN DAİRE SAYISININ AZALTILMASINA İLİŞKİN SÜREÇ 4 YIL UZATILIYOR

2575 sayılı Danıştay Kanunu’nda yapılan değişiklikle, Danıştayın daire sayısının azaltılmasına ilişkin süreç dört yıl uzatılıyor. Böylece azami süre 14 yıl olarak belirleniyor. Ayrıca üye sayısının düşürülmesine yönelik boşalan kadrolar için seçim yapılmaması uygulamasından 23 Temmuz 2030’a kadar vazgeçiliyor.

2576 sayılı Kanun’da yapılan değişiklikle idare mahkemelerinde tek hakim tarafından görülecek dava türleri genişletiliyor. Buna göre, 2026 yılı için 486 bin TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davalarının yanı sıra bazı uyuşmazlıklar da tek hâkimle karara bağlanacak.

Bu kapsamda öğrencilerin disiplin, sınıf geçme, not, yurt ve burs işlemleri; kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, izin ve uyarma cezaları; meslek kuruluşlarının bazı disiplin kararları ve muhtaçlık aylıklarına ilişkin davalar tek hakim tarafından sonuçlandırılacak.

İSTİNAF VE TEMYİZ SÜREÇLERİ YENİLENİYOR

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda yapılan değişiklikle, istinaf mahkemelerinin karar gerekçesini düzelterek istinaf başvurusunu reddedebilmesine imkan tanınıyor. Ayrıca bazı durumlarda dosyanın yeniden ilk derece mahkemesine gönderilebilmesi genişletiliyor. Bunun dışında dosyanın geri gönderilmesine izin verilmeyecek.

Bölge idare mahkemeleri, usul eksikliklerini mümkün olduğunca kendisi giderebilecek ve davaların istinaf aşamasında sonuçlandırılması hedeflenecek. 2577 sayılı Kanun’un 46’ncı maddesiyle de Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda temyiz yolu yeniden düzenleniyor. Genel olarak bölge idare mahkemesi kararlarına karşı 30 gün içinde Danıştay’da temyiz imkanı korunuyor. Ancak bazı basit nitelikli davalar ve belirli kanunlardan doğan uyuşmazlıklar temyiz kapsamı dışında bırakılıyor.

ADLİ TIP VE HAKİM-SAVCI SİSTEMİ

2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu’nda yapılan düzenlemeyle atama şartları ve görev süreleri yeniden belirleniyor. Başkan ve üyeler için en az tıp veya diş hekimliği uzmanlığı ya da doktora şartı aranacak ve görev süresi dört yıl olacak.

2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu’nda yapılan değişiklikle hakim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav esasları kanun düzeyinde netleştiriliyor. Ayrıca teknik bilgi gerektirmeyen konularda bilirkişiye başvurulması halinde hâkim ve savcılara uyarma cezası verilebilmesi düzenleniyor.

FAİZ SİSTEMİ DEĞİŞİYOR

3095 sayılı Kanuni Faiz Kanunu’nda yapılan değişiklikle sabit faiz uygulaması kaldırılıyor. Yeni sisteme göre, sözleşmeyle belirlenmeyen hallerde uygulanacak yasal faiz oranı, Merkez Bankası’nın önceki yıl sonundaki reeskont oranının yüzde 80’i üzerinden hesaplanacak. Yıl içinde reeskont oranında önemli değişiklik olması halinde ikinci yarı için yeni oran esas alınacak.

BELİRSİZ ALACAK DAVASI KALDIRILIYOR

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yapılan değişiklikle belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılıyor. Bu kurumun sağladığı hak kayıplarını önleme imkânı ise kısmi dava sistemine aktarılıyor. Yeni düzenlemeye göre davacılar, tahkikatın sonuna kadar dava değerini artırabilecek ve artırılan kısım için zamanaşımı ilk dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacak.

Ayrıca duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç ayı geçemeyeceği, ses ve görüntü ile duruşma yapılabileceği düzenleniyor.

CEZA MUHAKEMESİ VE VERİ GÜVENLİĞİ

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişikliklerle dijital delillerin saklanması ve imhasına ilişkin kurallar yeniden düzenleniyor. Buna göre, moleküler genetik inceleme sonuçları kimliksizleştirilerek sisteme kaydedilecek. Beraat, düşme veya kovuşturmaya yer olmadığı kararlarında bu veriler derhal silinecek. Diğer durumlarda ise belirli sürelerin sonunda Cumhuriyet savcısı huzurunda imha edilecek.

Öte yandan, HAGB uygulamasının kapsamı daraltılıyor ve kaçak sanıklara bazı koşullarda yargılamanın yenilenmesini talep etme hakkı tanınıyor.

MEDENİ USUL VE DAVALAR

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yapılan değişiklikle "belirsiz alacak davası" kaldırılıyor, yerine kısmi davada genişletilmiş talep imkânı getiriliyor. Ayrıca duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç ayı aşmaması ve bazı işlemlerin ses ve görüntü ile yapılabilmesi düzenleniyor.

ELEKTRONİK SATIŞ VE UYAP ENTEGRASYONU

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında vesayet altındaki kişilere ait malların satışının UYAP üzerinden elektronik açık artırma ile yapılması öngörülüyor. Teklifle ayrıca yargı süreçlerinde bilirkişiye başvuru sınırları yeniden düzenleniyor. Temyiz ve istinaf sisteminde kapsam değişiklikleri yapılıyor. Birleştirme ve yetki uyuşmazlıklarına ilişkin usuller yeniden belirleniyor. Geçiş hükümleriyle uygulama esasları netleştiriliyor. Teklifin yasalaşması halinde düzenlemelerin yürürlük ve yürütme hükümlerine göre uygulanacağı belirtildi.