Baştarla Mahallesi'nde, Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) Üzülmez Müessesesi'ne ait eğitim ocağının yanında yer alan müze, Zonguldak'ın taş kömürüyle şekillenen hafızasını gelecek kuşaklara taşıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığınca 2011 yılında inşa edilen Maden Müzesi, 9 Aralık 2016'da ziyaretçilerini ağırlamaya başladı. Türkiye'nin ilk ve tek maden müzesi olma özelliğini taşıyan merkezde, Zonguldak kömür havzasında 1840'tan bu yana kullanılan madencilik araç ve gereçleri sergileniyor.

Müzenin sergi salonlarında kömürün oluşum sürecini anlatan görsel ve yazılı materyaller yer alıyor. Yer altı madenleri ile yer üstü tesislerinde yürütülen üretim faaliyetlerini anlatan maketler, ziyaretçilere kömürün çıkarılmasından işlenmesine kadar uzanan süreci bütünlüklü biçimde gösteriyor. Madenci heykelleri, tarihi haritalar, fotoğraflar, filmler ve dijital simülasyonlar da Zonguldak'ın madencilik geçmişinin farklı yönleriyle anlaşılmasına katkı sağlıyor.

İş sağlığı ve güvenliğinde kullanılan malzemelerin sergilendiği bölümlerde ise madencilerin çalışma sırasında karşılaştığı riskler hakkında bilgi veriliyor. TTK'ye ait tarihsel dokümanlar ile kuruma ilişkin istatistiki bilgiler de müzede ziyaretçilerin ilgisine sunuluyor.

Bunlar, taş kömürü üretiminin kentin yalnızca ekonomik yapısını değil, toplumsal yaşamını da nasıl etkilediğini ortaya koyuyor.

Maden Müzesi'ni klasik sergi alanlarından ayıran en önemli bölüm ise "Kömür Deneyim Ocağı". Ziyaretçiler, bu bölümde madencilerin her gün karşılaştığı yer altı ortamını yakından tanıma fırsatı buluyor. Deneyim alanındaki asansör simülatörüyle başlayan gezi, ziyaretçilere yerin metrelerce altına iniyormuş hissi veriyor. Simülasyonun ardından gerçek bir maden ocağına geçiliyor.

Rehberler eşliğinde galeri boyunca ilerleyen ziyaretçiler, yer altında kullanılan ekipmanları inceliyor ve üretim alanlarını görüyor. Dar galeriler, düşük ışık, nem ve sınırlı hareket alanı, madencilerin günlük çalışma ortamının güçlüğünü daha somut hale getiriyor. Bu deneyim sayesinde ziyaretçiler, yer altından çıkarılan kömürün arkasındaki yoğun insan emeğini yalnızca dinleyerek değil, çalışma ortamını görerek anlamaya çalışıyor.

Maden Müzesi Müdürü Handan Özkan, müzenin Zonguldak'ın kömür madenciliğiyle şekillenen kimliğini yansıtması bakımından özel bir konuma sahip olduğunu söyledi. Müzenin özellikle yaz aylarında yoğun ilgi gördüğünü belirten Özkan, Turistik Karaelmas Ekspresi seferleriyle birlikte ziyaretçi hareketliliğinde artış yaşandığını ifade etti. Müzenin geçen yıl Türkiye'nin yanı sıra farklı ülkelerden gelen ziyaretçileri de ağırladığını belirten Özkan, ziyaretçilerden alınan olumlu geri dönüşlerin ilginin artarak devam edeceğine yönelik beklentilerini güçlendirdiğini kaydetti.

Özkan, Maden Müzesi'ne gelenlerin yalnızca sergi salonlarındaki eserleri incelemediğini, "Kömür Deneyim Ocağı" sayesinde madenciliğin yer altında nasıl yapıldığını da görme imkanı bulduğunu dile getirdi. Müzenin Zonguldak açısından önemine dikkati çeken Özkan, kömürün kentin ekonomisinin yanı sıra sosyal ve kültürel hayatında da belirleyici rol oynadığını anlattı.

"Ziyaretçilerimiz Deneyim Ocağı'na girdiklerinde madenciliğin ne kadar zor bir meslek olduğunu daha yakından görme fırsatı buluyor. Dışarıdan baktığınız zaman madenciliği anlatmak kolay ama yerin altına indiğinizde işin boyutu tamamen değişiyor. Buradaki ortamı, galerileri, dar alanları, karanlığı ve çalışma şartlarını gördüğünüz zaman madencilerin hangi koşullarda emek verdiğini daha iyi anlayabiliyorsunuz.

Özellikle buraya ilk kez gelen insanların yer altına indikten sonraki tepkileri bizim için çok önemli. Çünkü birçok kişi madenciliği sadece kömürün çıkarılması olarak düşünüyor. Oysa yerin altında çok farklı ve zorlu bir çalışma ortamı var. Madencinin her gün bu şartlarda çalıştığını gördüklerinde bakış açıları da değişiyor.

İnsanlar buradan çıktıklarında madenciliğin ne kadar zor olduğunu daha iyi anlıyor. Çünkü anlatılanı dinlemek başka, yer altında o ortamı görmek bambaşka. Burada birkaç dakika bile geçirmek, insanın madenciliğe bakışını değiştirebiliyor.

Özellikle çocuklarımızın ve gençlerimizin burayı görmesini çok önemsiyoruz. Onlara sadece geçmişte madencilik yapılmış olduğunu anlatmak yerine, o insanların nasıl şartlarda çalıştığını göstermek istiyoruz. Buraya gelen bir ziyaretçi yer altına indiğinde madencinin emeğini, fedakarlığını ve karşı karşıya kaldığı zorlukları daha iyi hissediyor.

Bizim amacımız da zaten madenciliğin bu yönünü ziyaretçilere göstermek. Çünkü bu şehirde madencilik sadece bir meslek değil, aynı zamanda yıllar boyunca insanların hayatına, kültürüne ve günlük yaşamına dokunmuş büyük bir miras. Deneyim Ocağı sayesinde insanlar bu mirası sadece okuyarak ya da dinleyerek değil, yer altında o atmosferi görerek tanıma fırsatı buluyor."