(ANKARA) - Milli Eğitim Bakanlığınca çocukların oyun hakkını güvence altına almak, oyun kültürünü yaşatmak ve oyunu eğitimin ve sosyal hayatın doğal bir parçası haline getirmek amacıyla hazırlanan "Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı" yayımlandı. Belge kapsamında 6 hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımı belirlendi.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan "Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı" ile oyunun çocuğun hakkı, toplumun kültürel mirası ve öğrenmenin temel zeminlerinden biri olarak ele alındığı bütüncül bir politika çerçevesi oluşturuldu.
2026-2027 Eğitim Öğretim Yılına İlişkin İş ve İşlemler Genelgesi'nde, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin bütüncül eğitim anlayışı doğrultusunda "Maarifin Kalbinde Oyun" teması esas alınmıştı. Bu kapsamda yapılacak planlama ve uygulamaların hazırlanacak ilke ve esaslara uygun şekilde yürütüleceği belirtilmişti.
Bu doğrultuda hazırlanan "Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı" ile çocukların oyun hakkının güvence altına alınması, oyun kültürünün yaşatılması, oyunun eğitim ve sosyal hayatın doğal bir parçası hâline getirilmesi, çocuklara oyun için gerekli zaman ve güvenli mekânların sağlanması, oyun kültürünün kuşaklar arasında aktarılması ve paydaşların bu alandaki farkındalık ve becerilerinin geliştirilmesi amaçlanıyor. Çocuğun üstün yararı doğrultusunda fiziksel oyunun önceliklendirilmesi, dijital oyun deneyimlerinin ise dengeli ve gelişimsel açıdan uygun biçimde ele alınması ile kurumlar arası koordinasyon, veri izleme ve değerlendirme altyapısının güçlendirilmesi de belgenin amaçları arasında yer alıyor.
Okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim kademeleri ile okul dışındaki öğrenme ortamlarını kapsayan belge, "hayat boyu oyun" anlayışı doğrultusunda yetişkinleri ve ileri yaş gruplarını da kapsıyor. Çocuklar, aileler, öğretmenler, okul yöneticileri, yerel yönetimler, üniversiteler ve ilgili sivil toplum kuruluşları ise sürecin temel paydaşları arasında yer alıyor.
Belgede; "oyun hakkını güvence altına almak", "oyun kültürünü yaşatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak", "oyun yoluyla erdemli insan hedefine katkı sağlamak", "oyunu eğitimin merkezine yerleştirmek", "çocuklar için nitelikli, güvenli ve bilinçli dijital oyun iklimi geliştirmek" ve "paydaş sorumluluklarını belirlemek" olmak üzere altı hedef doğrultusunda politikalar oluşturuldu.
TENEFFÜS VE DOĞAL OYUN İÇİN AYRILAN SÜRE KORUNACAK
Çocukların oyun hakkının güvence altına alınması kapsamında oyun için ayrılan zaman ve mekân, korunması gereken bir kamusal kaynak olarak ele alınacak. Teneffüs ve doğal oyun için ayrılan süre kısaltılmayacak; teneffüs, çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak değerlendirilecek. Çocukların okul dışındaki zamanlarında da oyun, dinlenme ve serbest etkinliklere alan bırakan bir dengenin gözetilmesi sağlanacak.
Teneffüs sürelerine ilişkin mevcut uygulamalar, çocuğun oyun ve dinlenme hakkı gözetilerek değerlendirilecek ve ihtiyaç hâlinde mevzuat düzenlemesi önerileri geliştirilecek. Etkili teneffüs tasarımına ilişkin eğitim paydaşları için rehber hazırlanırken ailelere de çocukların okul dışı zamanlarında oyun ve serbest etkinliklere yer verilmesinin önemi konusunda bilgilendirme yapılacak.
GÜVENLİ VE NİTELİKLİ OYUN ALANLARI GELİŞTİRİLECEK
Okul bahçeleri ve oyun alanlarının çocukların güvenliğini tehdit edebilecek riskleri azaltacak şekilde düzenlenmesi ve güvenli oyun ortamlarının oluşturulması esas alınacak. Oyun alanlarının tek bir oyun türüyle sınırlandırılmaması, farklı oyunlara imkân sunması, mümkün olduğu ölçüde doğal ögeler içermesi ve farklı yaş gruplarının oyun ihtiyaçlarına cevap vermesi sağlanacak.
Okul bahçeleri ve oyun alanları için çocuğun üstün yararını gözeten bir tasarım rehberi hazırlanacak. Geleneksel oyun zemin çizgilerinin yanı sıra "konuşan duvarlar" ve etkileşimli fiziki ortamlar gibi düzenlemeler yaygınlaştırılacak; okul bahçeleri ile oyun alanlarının çevre dostu, yeşil ve sürdürülebilir yaşam alanlarına dönüştürülmesine yönelik pilot uygulamalar gerçekleştirilecek.
Çocukların oyun olanaklarının nitelik, nicelik ve erişilebilirlik açısından değerlendirilmesi amacıyla "Oyun Yeterliliği Değerlendirme Kılavuzu" hazırlanacak. Seçilen illerde pilot olarak uygulanacak değerlendirme daha sonra ülke geneline yaygınlaştırılarak periyodik hâle getirilecek. Elde edilen sonuçların yerel yatırım ve planlama süreçlerinde kullanılması için kurumlar arası iş birliği geliştirilecek.
Özel gereksinimli ve eğitime erişimi sınırlı çocukların akranlarıyla birlikte oynayabilecekleri erişilebilir oyun alanlarına ilişkin standartlar da belirlenecek. Okul bahçelerinde bütün çocukların oyun alanlarına eşit erişimini destekleyen alan paylaşım modelleri geliştirilecek ve pilot uygulamalar yapılacak.
ULUSAL OYUN ENVANTERİ OLUŞTURULACAK
Geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla "Ulusal Oyun Envanteri" oluşturulacak. İl milli eğitim müdürlüklerinin koordinasyonunda saha derlemeleri yürütülecek ve oluşturulan envanter dijital platform üzerinden açık erişime sunulacak. UNESCO somut olmayan kültürel miras kapsamında değerlendirilebilecek oyunlar tespit edilerek bunlara ilişkin başvuru dosyaları hazırlanacak.
Geleneksel çocuk oyunları şenlikleri ülke genelinde düzenli hâle getirilecek, oyun kültürünün yaşatılmasına yönelik basılı ve dijital içerikler hazırlanacak. Ayrıca geleneksel çocuk oyunlarının eğitim öğretim içeriklerindeki yeri kültür aktarımı açısından incelenecek; ders kitabı hazırlama kılavuzlarına oyunların kültürel taşıyıcılık rolüne ilişkin ölçütler eklenecek.
Çocuklar ile ebeveynleri bir araya getiren okul temelli oyun etkinlikleri yaygınlaştırılacak, yerel oyun belleğinin kayıt altına alınmasına yönelik okul projeleri desteklenecek. Ayrıca Türk dünyasının ortak oyun envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışma başlatılacak, "Türk Dünyası Çocuk Oyunları Şenliği" düzenli hâle getirilerek katılımcı ülke sayısı artırılacak ve dünya çocuk oyunları şenlikleri düzenlenecek.
DEĞERLERİN OYUN YOLUYLA KAZANILMASI DESTEKLENECEK
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin erdemli insan vizyonu doğrultusunda oyun, değerlerin yaşanarak öğrenildiği, kimlik gelişiminin ve birlikte yaşama kültürünün desteklendiği bir zemin olarak güçlendirilecek.
Bu kapsamda Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ndeki değerler ile oyun envanteri eşleştirilerek "değer-oyun matrisi" hazırlanacak. Değerlerin oyun yaşantıları içinde kazandırılmasına yönelik uygulama kılavuzu oluşturulacak; milli ve kültürel kimliği güçlendiren ve evrensel değerleri içeren oyunların eğitim ortamlarında kullanımına yönelik materyaller geliştirilecek.
Toplumsal kurallar ve adabımuaşeretin oyun yoluyla deneyimlenmesi de desteklenecek. Adil oyun uygulamaları geliştirilerek eğitim ortamlarında uygulanacak; iş birliğine dayalı oyun uygulamaları okul etkinlik takvimlerine dahil edilecek.
OYUN, EĞİTİMİN MERKEZİNE YERLEŞTİRİLECEK
Belge kapsamında oyunun öğrenme ortamlarındaki kullanımının güçlendirilmesi ve öğretmenlerin oyun pedagojisine ilişkin yeterliklerinin artırılması da temel hedefler arasında yer aldı.
Öğretim programlarında doğal oyun, rehberli oyun, eğitsel oyun ve oyunlaştırılmış öğrenme ayrı ayrı tanımlanarak her biri için süre ayrılacak.
"Oyunsever öğretmen" anlayışı doğrultusunda oyun pedagojisine ilişkin mesleki gelişim programları hazırlanarak formatör öğretmenler yetiştirilecek. Öğretmen yetiştirme lisans programlarında oyun pedagojisi, oyunlaştırılmış öğrenme ve oyunlaştırma içeriklerinin güçlendirilmesi için yükseköğretim kurumlarıyla iş birliği yapılacak.
Oyunun psikososyal destek işlevinin güçlendirilmesi kapsamında ise kriz ve afet durumlarında oyunun kullanımına ilişkin içerikler güncellenecek. Rehber öğretmenlere "oyun yoluyla psikososyal destek eğitimi" verilecek; duygu düzenleme ve psikolojik sağlamlığı destekleyen oyun uygulamaları okul rehberlik programlarına dâhil edilecek.
YERLİ VE MİLLİ DİJİTAL OYUN İÇERİKLERİ DESTEKLENECEK
Çocuklar için dijital esenlik, güvenlik ve mahremiyeti esas alan nitelikli ve bilinçli bir dijital oyun iklimi oluşturulacak. Çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun dijital oyun içerikleri için ölçütler belirlenecek ve sosyal etkileşime, birlikte oynamaya imkân veren eğitsel dijital oyunlar geliştirilecek.
Geleneksel oyunlar ile Türk kültürüne ait karakter, mekân, anlatı ve değerlerden beslenen yerli dijital oyun içeriklerinin geliştirilmesi de desteklenecek. Ulusal oyun envanteri dijital oyun geliştiricilerinin kullanımına açılacak ve geleneksel oyunlar temalı dijital oyun tasarım yarışmaları düzenlenecek.
AİLELER VE YEREL YÖNETİMLER SÜRECİN PAYDAŞI OLACAK
Ailelerin çocukların oyun hakkını ve gelişimini destekleyen rolünün güçlendirilmesi amacıyla aile eğitimi programlarına oyun modülü eklenecek. Okul-aile iş birliğiyle gerçekleştirilecek oyun etkinlikleri okul yıllık planlarına dâhil edilirken çocuğun özerkliğini geliştiren destekleyici ebeveynlik yaklaşımına yönelik içerikler hazırlanacak.
Yerel yönetimlerle oyun alanlarının planlanması ve bu alanlara güvenli erişimin sağlanması konusunda iş birliği yapılacak. Mahalle ölçeğinde oyun sokaklarının hayata geçirilmesi ve çocuk dostu şehir yaklaşımı doğrultusunda erişilebilir, güvenli ve nitelikli oyun alanlarının oluşturulması desteklenecek.
Oyuna yönelik çalışmaların kurumlar arası eş güdüm içinde yürütülmesi amacıyla "Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu" kurulacak. Kurul yılda en az iki kez toplanarak yıllık değerlendirme raporu yayımlayacak; üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarının katılımına yönelik danışma kurulu da oluşturulacak. Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı'nda yer alan 90 eylem adımının 25'inin kısa vadede, 53'sinin orta vadede, 12'inin ise uzun vadede hayata geçirilmesi öngörülüyor.