(ANKARA) - İngiliz Financial Times (FT) gazetesi, Türkiye’de nisan ayında bir gün arayla yaşanan iki silahlı okul saldırısının ardından gençler arasındaki şiddette ve yetişkinliğe adım atan kuşağın kaygılarını ele alan bir rapor yayınladı, gençlerdeki öfke ve yabancılaşmanın arkasında ekonomik güvensizlik, toplumsal dışlanma ve çeteleşme gibi etkenlerin bulunduğunu yazdı.

Ömer Ket, 14 Nisan’da Şanlıurfa’nın Siverek ilçesindeki eski okuluna pompalı tüfekle girmiş, 19 yaşındaki genç 16 kişiyi yaraladıktan sonra yaşamına son vermişti. Bir gün sonra da Kahramanmaraş’ın Onikişubat ilçesinde 14 yaşındaki İsa Aras Mersinli, okulunda silahlı saldırı düzenlemiş, 10 kişiyi öldürmüş, 15 kişiyi yaralamıştı. Türkiye’de daha önce okullarda toplu silahlı saldırılar son derece nadir görülürken, son olaylar gençlerin karşı karşıya olduğu daha geniş toplumsal ve ekonomik sorunlara ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.

FINANCIAL TIMES: İŞSİZLİK, EKONOMİK KAYGI VE DIŞLANMIŞLIK ŞİDDETİN ARKA PLANINDA

TBMM’de kurulan Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu’nun çalışmalarına da yer verilen FT raporunda, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) 73 ülkeyi kapsayan araştırmasında, Türkiye’deki 15 yaşındaki gençlerin yaşam memnuniyetinin en düşük seviyede yer aldığı, Türkiye’de 18-24 yaş grubundakilerin yaklaşık üçte birinin ne istihdamda ne eğitimde ne de mesleki eğitimde bulunduğu, bu oranın OECD ortalamasının iki katından fazla olduğu belirtildi. FT raporunda, yıllardır süren yüksek çift haneli enflasyonun ardından 2024’te yapılan bir araştırmada 18-30 yaş grubundakilerin yarısından fazlasının gelecek konusunda karamsar olduğunu söylediği, 2025’teki başka bir ankette en sık ifade edilen duygunun “öfke” olmasının göze çarptığı da ifade edildi.

“SOSYAL MEDYADA ÇETE LİDERLERİ KAHRAMAN GİBİ GÖRÜNÜYORDU”

İstanbul’un yoğun nüfuslu bir semtindeki küçük bir apartman dairesinde yaşayan 15 yaşındaki Mert, çetelerden biri adına araçtan ateş açma girişiminde neden bulunduğunu FT’ye anlattı. Reşit olmadığı için gerçek adı kullanılmayan Mert, ateşli silah kullanarak kamu güvenliğini tehlikeye atmak ve mala zarar vermek suçlamalarını kabul edeceği duruşmayı bekliyor. Olayda kimse yaralanmadı. Mert, “Yeterince para kazanıp sonra bu işten çıkmayı hayal ediyordum. Seyahat edeceğimi ve hayatın tadını çıkaracağımı düşünmüştüm” dedi. Sosyal medyada çete liderlerinin kendisine “kahraman” gibi göründüğünü, para, statü ve aidiyet vadettiklerini söyledi. Ancak suç dünyasının gerçekte “çok daha karanlık” olduğunu belirtti. Mert, “Şimdi avukatlarımın parasını ödemek ve aileme destek olmak için çalışacağım” dedi.

SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUKLARIN YÜZDE 79’U MADDİ SIKINTI YAŞAYAN AİLELERDEN

Resmi veriler, Türkiye’de suça karışan gençlerin sayısının arttığını gösteriyor. Adalet Bakanlığı verilerine göre 2015’ten bu yana çocuklar hakkında ağır ceza mahkemelerinde açılan davaların sayısı yüzde 75 arttı. Dünya Bankası verilerine göre, Türkiye’de 100 bin kişi başına 3,2 olan cinayet oranı, Latin Amerika ülkelerinin önemli bölümünden çok daha düşük ve ABD’deki oranın yaklaşık yarısı düzeyinde. Buna karşılık oran, bazı komşu Avrupa ülkelerinin iki katından fazla. Çete şiddetindeki artış ise güvenliğin kötüleştiği yönündeki algıyı güçlendirirken, bazı bölgelerde bunun günlük yaşamda da hissedildiği belirtiliyor.

FT'ye konuşan Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi’nden kriminolog ve eski emniyet müdürü Muhammed Ferit Duman, çetelerin, zayıf okullar ve sosyal hizmetlerin bıraktığı boşluğu gençlere koruma ve aidiyet duygusu sunarak doldurduğunu söyledi. Duman’a göre sosyal medya, suç ağlarına “kimlik, güç ve görünürlük” kazandırarak ve suçu cazip göstererek gençlerin bu yapılara katılımını hızlandırıyor.

Hükümetin buna karşılık 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı kullanmasını yasaklayan bir düzenleme çıkardığı, Meclis'in ayrıca ağustos ayında, cinayetten hüküm giyen 15-18 yaş arasındaki kişiler hakkında hakimlerin müebbet hapis cezasına hükmedebilmesine imkan tanıyan bir düzenlemeyi kabul ettiği de hatırlatıldı. FT, eleştirmenlerin sosyal medya yasağı ve cezaların ağırlaştırılması gibi sert önlemlerin, gençlerin yaşamını şekillendiren sosyal ve ekonomik koşulları göz ardı ettiğini savunduğunu aktardı.