(ANKARA) - Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi'nde liderlerin imzaladığı Ankara Bildirisi'nde, Devlet Başkanlarının, "Nitelikli personel yetiştirmek, savunma sanayii sektöründe teorik ve pratik uzmanlığı geliştirmek ve teknolojik gelişmelere ayak uydurmak amacıyla Türkiye'nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayii Koleji programı kurulması imkanını araştırmaları için teşvik ettikleri" kaydedildi. TDT 14. Zirvesi'nin gelecek yıl Özbekistan Cumhuriyeti'nde yapılmasına karar verildi.
Beştepe Millet Sergi Salonu'nda düzenlenen TDT. 13 Zirvesi'nin ardından Ankara Bildirisi yayımlandı. Azerbaycan, Kazak, Kırgız, Türk ve Özbek dillerinde imzalanan 163 maddelik Bildiri'de, Devlet Başkanları "Azerbaycan'nın başarılı Dönem Başkanlığını taltif ederek ve Teşkilat'ın stratejik hedeflerinin geliştirilmesine, Üye Devletler arasındaki siyasi diyalog ve dayanışmanın güçlendirilmesine, öncelikli alanlarda işbirliğinin derinleştirilmesine, kültürel ve bilimsel işbirliğinin teşvik edilmesine, kurumsal kapasitenin artırılmasına ve TDT'nin rolünün ve uluslararası itibarının güçlendirilmesine sağladığı önemli katkılarından dolayı takdirlerini" ifade etti.
Üye Devletlerin güvenliğine, istikrarına, egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve uluslararası devlet sınırlarının dokunulmazlığına saygı ve bunların desteklenmesine ilişkin ilkeler ile iç işlerine karışmama ilkesi başta olmak üzere, BM Şartı ve uluslararası hukukun evrensel olarak kabul görmüş norm ve ilkeleri doğrultusunda güçlendirme konusundaki kararlılık teyit edildi.
Siyasi uyumu güçlendirmek, daha yakın bir koordinasyonu teşvik etmek, karşılıklı anlayışı artırmak ve Üye Devletler arasında ortak tutumlar oluşturmak amacıyla Türk Dünyası'nın ortak çıkarlarını etkileyen bölgesel ve uluslararası gelişmeler konusunda TDT bünyesinde sürdürülen istişarelerin stratejik önemin vurgulanan bildiride, Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Türk Dünyası'nın ayrılmaz bir parçası olarak, Gözlemci sıfatıyla TDT çalışmalarına yaptıkları değerli katkılar takdir edildi.
TDT'YE DAİMİ TEMSİLCİLERİN ATANMASI SÜRECİ DEVAM EDECEK
Devlet Başkanları'nın Türk Dünyası genelinde iş birliğini güçlendirecek, birliği pekiştirecek ve ortak girişimleri geliştirecek olan "Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" taslağına yönelik kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşıladıkları aktarılan Bildiri'de, TDT'ye Daimi Temsilcilerin atanması ve Daimi Temsilciliklerin kurulması sürecinin devam edeceği belirtildi.
Kırgız Cumhuriyeti'nin 2027-2028 dönemi BM Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçilmesinden dolayı tebrik edildiği belirtilen Bildiri'de, Devlet Başkanlarının Özbekistan Cumhuriyeti'nin 2027–2029 dönemi Bağlantısızlar Hareketi Dönem Başkanlığına ve 2027 yılında Taşkent'te düzenlenecek 20. Zirve'ye ev sahipliği yapacak olmasına desteklerini ifade ettikleri aktarıldı.
Bildiride Devlet Başkanları'nın "Teşkilat'ın hedeflerine ulaşılmasına katkı sağlamak amacıyla bir danışma-istişare mekanizması olarak Aksakallılar Konseyi'nin düzenli toplantılarını desteklediklerini ve özellikle Türk Akademisi ile diğer ortak kurumlarla birlikte Ortak Türk Alfabesi, Ortak Türk Tarihi ve Ortak Terminoloji konularında yürüttükleri çalışmalardan dolayı takdir ettikleri" ifade edildi.
KIBRIS TÜRK HALKININ HAKLARINI GÜVENCE ALTINA ALMA ÇABALARINA DESTEK
Bildiride, Devlet Başkanlarının, "Kıbrıs meselesinin, Ada'daki mevcut gerçekler temelinde, müzakere edilmiş, karşılıklı olarak kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüme ulaştırılması ihtiyacını vurguladıkları, Türk Dünyası'nın ayrılmaz bir parçası olan Kıbrıs Türk halkının, özden gelen eşit haklarını güvence altına alma çabalarına destek verdikleri" dile getirildi.
Devlet Başkalarının, "(Devlet Başkanlarının) Ağır insani durumu ele almak, Gazze'de bulunan herkes için güvenlik ve istikrarı sağlamak ve yeniden inşa ile toparlanmanın yolunu açmak amacıyla BM Güvenlik Konseyi'nin 2803 (2025) sayılı Kararının ve Gazze İhtilafını Sona Erdirmek için Kapsamlı Plan'ın tam olarak uygulanması gerektiğini vurguladıkları, İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı bir çözüm bulunması ve ilgili BM kararları uyarınca iki devletli çözümün hayata geçirilmesi ihtiyacını vurguladıkları" ifadelerine yer verildi.
Bildiride, güvenlik durumu, siyasi gelişmeler ve insani durumun yakından takip edildiği ve barışçıl, istikrarlı ve refah içindeki bir Afganistan'ın, TDT Üye Devletlerinin ve daha geniş bölgenin güvenliği ve refahı için taşıdığı önemin altının çizildiği; ayrıca, ülkede barış, istikrar ve sürdürülebilir kalkınmaya katkıda bulunmak amacıyla, TDT Afganistan Çalışma Grubu aracılığı dahil olmak üzere, TDT Üye Devletlerinin çabalarını kararlı ve eşgüdümlü bir şekilde sürdürme yönündeki kararlılığın yeniden teyit edildiği kaydedildi.
Bildiri'de Devlet Başkanlarının, "1 Ekim 2026 tarihinde Bakü'de düzenlenen TDT Savunma Sanayii Kurumları Başkanları 2. Toplantısı'nda İşbirliği Yol Haritası'nın kabul edilmesini memnuniyetle karşıladıklarını ve savunma sanayii alanında verimli çok taraflı iş birliğini geliştirme yönündeki iradelerini yeniden teyit ettikleri" ve "Üye Devletlerin ilgili makamlarını ve TDT Sekretaryası'nı, bilgi ve deneyim paylaşımını teşvik etmek, nitelikli personel yetiştirmek, savunma sanayii sektöründe teorik ve pratik uzmanlığı geliştirmek ve teknolojik gelişmelere ayak uydurmak amacıyla Türkiye'nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayii Koleji programı kurulması imkanını araştırmaları için teşvik ettikleri" belirtildi.
Her türlü terörizm, aşırıcılık ve ayrılıkçılığın yanı sıra yasa dışı narkotik uyuşturucu, psikotrop maddeler ve bunların öncüllerinin kaçakçılığı, ateşli silah kaçakçılığı ve siber suçlar dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere sınır aşan organize suçlarla mücadelede iş birliğini sürdürme ve çabaları koordine etme yönündeki kararlılık vurgulandı. "TDT Üye Devletleri ve Gözlemcileri Arasında Suçla Mücadele Konseyi Kurulmasına İlişkin Anlaşma"nın imzalanmasının teşvik edildiği belirtilen bildiride, Teşkilat bünyesinde "Siber Güvenlik Konseyi" ve "Suçla Mücadele Konseyi" kurulmasına yönelik çalışmaların hızlandırılması çağrısında bulunuldu.
Bildiride Devlet Başkanları'nın, uluslarası biyolojik güvenliğin güçlendirilmesine yönelik taahhütlerini teyit ettiklerini ve bu bağlamda, Bakteriyolojik (Biyolojik) ve Zehirleyici Silahların Geliştirilmesi, Yapımı ve Stoklanmasının Yasaklanması ve Bunların İmhasına İlişkin Sözleşme temelinde bir Uluslararası Biyolojik Güvenlik Ajansı kurulması ihtimalini değerlendirdikleri belirtildi.
"TDT TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI KOMİTESİ'NİN GELİŞTİRİLMESİNİN ÖNEMİ VURGULANDI"
"TDT Üye Devletleri Hükümetleri Arasında Sürdürülebilir Kalkınma için Hizmetler ve Yatırımların Kolaylaştırma Anlaşması" taslağına ilişkin müzakerelere devam etmeye teşvik edildiği kaydedilen bildiride, "TDT Ticaretin Kolaylaştırılması Komitesi'nin ticaret ve gümrük alanlarında iş birliğini kolaylaştırma, transit serbestisini sağlama, sınır kurumları arasındaki iş birliğini güçlendirme, gümrük prosedürlerini optimize etme, ticaret maliyetlerinin düşürülmesi ve TDT Üyelerinin sınırlarından geçen malların gümrük işlemlerinin hızlandırması amacıyla gümrük süreçleri ile ilgili teknik engelleri ortadan kaldırma konularındaki hayati rolünü göz önünde bulundurarak söz konusu Komite'nin daha da geliştirilmesi ve güçlendirilmesinin önemi" vurgulandı.
Bildiride Devlet Başkanlarının, "Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru'nu geliştirme ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu da dahil olmak üzere ilgili demiryolu ağlarının tam olarak kullanılması ve entegrasyonunun sağlanmasına yönelik taahhütlerini yeniden teyit ettikleri, Zengezur Koridoru ile Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolunun geliştirilmesini desteklediklerini ve bunların Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru'na entegrasyonunu kolaylaştırmaya hazır olduklarını ifade ettikleri ve bu ağların bölgeler arası bağlantının güçlendirilmesinde, ticaretin kolaylaştırılmasında ve Avrupa ile Asya arasındaki ulaşım güzergâhlarının çeşitlendirilmesinde oynadıkları kilit rolü kabul ettikleri" aktarıldı.
Üye Devletlerin ilgili makamlarını, sınır geçişleri, limanlar ve feribot geçişleri dahil olmak üzere, Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru boyunca güzergahın tüm bölümlerinde, yük taşımacılığının süresini değerlendirmeleri ve yük teslimat sürelerini kısaltmak için gerekli önlemleri almaları konusunda teşvik edildiği kaydedildi. Bildiride, Azerbaycan ile Kazakistan arasında 15 Ekim'de imzalanan Hazar Geçişli Uluslararası Ulaştırma Koridoru'nun (Orta Koridor) Geliştirilmesine İlişkin İşbirliği Anlaşması'nın dikkate alındığı ifade edilerek, ilgilenen diğer TDT üye devletler, bölgesel bağlantısallığı teşvik etmek ve Orta Koridor'un daha da geliştirilmesini sağlamak amacıyla bu Anlaşma'ya katılmaya davet edildi.
TÜRK DÜNYASI UZAY GÜNLERİ DÜZENLENMESİ TEŞVİK EDİLDİ
TDT bayrağı altında geliştirilen 12U "TDT-SAT" Küp Uydusu'nun üretim aşamasının başarıyla tamamlanmasının memnuniyetle karşılandığı aktarıldı. "TDT Bünyesinde Uzay Sanayii Alanında İşbirliği Kapasitesinin Geliştirilmesine Yönelik İlk Çerçeve Sözleşmesi"nin imzalanmasını memnuniyetle karşılanarak, Üye Devletlerin ilgili makamlarını, 12U TDT-SAT Küp Uydusu'nun fırlatılmasına ilişkin geri kalan hukuki, düzenleyici ve teknik süreçlerini hızlandırma çağrısı yapıldı. Bildiri'de Üye Devletlerin, "Türk Dünyası Uzay Günleri" düzenlemeye teşvik edildiği belirtildi.
Bildiride dijital entegrasyonu, inovasyon ekosistemlerini, veri odaklı iş birliğini ve yapay zeka ile ileri teknolojilerde pratik ortaklığı geliştirmeye yönelik kapsamlı bir çerçeve olarak "Dijital Türk Dünyası" Konseptinin taslağına nihai halinin verilmesi teşvik edildi. TEKNOFEST Havacılık, Uzay ve Teknoloji Festivali'nin düzenlenmesi Devlet Başkanları tarafından memnuniyetle karşılandı.
9-20 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek olan COP31'e ev sahipliği yapması ve başkanlık etmesi vesilesiyle Türkiye'nin tebrik edildiği, Rio Sinerjisi, Temiz Enerji Dönüşümü ve Elektrifikasyon, Sıfır Atık, Yeşil Sanayileşme, İklime Dayanıklı Şehirler ve Dinamik Dayanıklı Sağlık Sistemleri dahil olmak üzere Türkiye Başkanlığı tarafından belirlenen önceliklere desteklerini ifade edildiği ve COP31 marjında TDT Çevre ve İklimden Sorumlu Bakanlar Yüksek Düzeyli Yuvarlak Masa Toplantısı düzenlenmesi girişimini memnuniyetle karşılandığı aktarıldı.
"ORTAK MÜZE KART PROJESİ ÇALIŞMA GRUBU FAALİYETLERİ NOT EDİLDİ"
Devlet Başkanlarının, "Müzelere erişimi kolaylaştırmak, kültürel değişimi ve bölge içi turizmi canlandırmak ve Üye Devletlerin ortak tarihi ve kültürel mirasını pekiştirmek amacıyla Ortak Müze Kart projesi çalışma grubu bünyesinde ilgili makamlarca yürütülen faaliyetleri not ettikleri ve bu doğrultudaki çabaların hızlandırılması" yönünde çağrıda bulunduğu belirtildi.
Bildiride, Devlet Başkanlarının, "Aile ve kadın konularındaki iş birliğinin artırılmasını sağlamak amacıyla, gönüllük esasına dayalı olarak, Saygıdeğer Hanımefendilerden ve/veya TDT Üye Devletlerinin Başkanları tarafından belirlenen temsilcilerden oluşan, Yüksek Onur Konseyi'nin kurulmasına yönelik görüşmeleri teşvik ettikleri; Ankara Zirvesi çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin Saygıdeğer Hanımefendisi Emine Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen açılış toplantısını memnuniyetle karşıladıklarını ve müteakip toplantıların gelecekteki TDT Zirvelerinin marjında düzenlenmeye devam edilmesini destekledikleri" bildirildi. Ailenin korunması ve güçlendirilmesi ile kadının güçlendirilmesini ilerletmek amacıyla, Türk tarafının TDT Aile ve Kadın Konseyi kurulmasına yönelik girişimin not edildiği belirtildi.
Devlet Başkanlarının, "Üye Devletlerin Yükseköğretimden Sorumlu Bakanlarını ve ilgili makamlarını Daimi TÜRKÜNİB Sekretaryası ile Tahsisli Orhun Değişim Programı Fonu'nun kurulmasına yönelik istişareleri sürdürmeye teşvik ettikleri, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Türk Üniversiteler Ligi'nin kurulmasına ilişkin önerisini not ettikleri ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 'Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı'nın kurulmasına yönelik girişimini not ettikleri" kaydedildi.
Bildiride Devlet Başkanlarının TDT Gençlik Platformu'nun daha da geliştirilmesini destekledikleri ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in "Barış için Dünya Gençlik Hareketi"ni kurma girişimini memnuniyetle karşıladıkları aktarıldı.
FUTBOLCULAR İÇİN YENİ STATÜ...
Üye devletlerin vatandaşı olan futbolcuların "yabancı olmayan futbolcu" statüsünde karşılıklı olarak muamele edilmesi ve üye devletlerin milli takımları arasında çeşitli düzeylerde bir "Türk Kupası" turnuvası düzenlenmesi yönündeki istişareleri memnuniyetle karşılanarak bu girişimlerin somutlaştırılması için daha fazla çaba gösterilmesi teşvik edildi.
Bildiride, "Ortak Türk Alfabesinin yaygınlaştırılması, bu alfabenin kullanımına ilişkin Önerilen Kılavuz ilkelerinin benimsenmesi ve bu alfabeyle yazılmış edebi ve bilimsel eserlerin yayınlanması konusunda Türk Akademisi'nin gösterdiği çabaların takdirle karşılandığı" ifade edildi.
Devlet Başkanları, üçüncü ülkelerin ve uluslararası kuruluşların TDT ile kurumsal işbirliği kurmaya yönelik artan ilgisinden memnuniyet duyduklarını belirterek, Üye Devletlerin ilgili makamlarına, TDT'nin BM Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) nezdinde gözlemci statüsü elde etmesine yönelik ortak çabaları hızlandırma çağrısında bulundu.
2027 YILI "DOĞA KORUMA YILI" İLAN EDİLSİN ÖNERİSİ...
Bildiride Azerbaycan'ın 2025-2026 yıllarındaki Dönem Başkanlığı'ndan ötürü tebrik edildiği aktarılarak, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in, TDT kapsamında 2027 yılını "Doğa Koruma Yılı" ilan etme önerisinin memnuniyetle karşılandığı kaydedildi.
Genel Sekreter Büyükelçi Kubanıçbek Ömüraliyev'e, Sekretarya'nın 2022-2026 yıllarındaki çalışmalarına yaptığı değerli katkılardan dolayı teşekkür edildiği kaydedilen Bildiri'de, bir sonraki Genel Sekreter Mirvokhid Azimov'a başarı dileklerinde bulunuldu.
14. ZİRVE ÖZBEKİSTAN'DA DÜZENLENECEK
Bildiride Devlet Başkanlarının, TDT 14. Zirvesi'nin 2027 yılında Özbekistan Cumhuriyeti'nde gerçekleştirilmesine karar verdikleri, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un, 2027 yılında TDT Gayriresmi Zirvesi’nin Kırgız Cumhuriyeti'nde düzenlenmesine ilişkin teklifini büyük takdirle karşıladıklarını beyan ettikleri aktarıldı.
Ankara Bildirisi'nde, "Devlet Başkanları, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan'a TDT 13. Zirvesi müzakerelerini başarılı bir şekilde sonuçlandırdığı için derin teşekkürlerini ifade ederler ve Türkiye Hükümeti ve halkının gösterdiği sıcak misafirperverliği takdir ederler. Bir sonraki Zirve'ye kadar TDT Dönem Başkanlığının Türkiye Cumhuriyeti tarafından üstlenilmesini memnuniyetle karşılarlar" denildi.