(ANKARA) - Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’de gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL’ye yükseldi.

TÜİK, 2025 yılına ilişkin "Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması" istatistiklerini açıkladı. Buna göre, gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon TL artarak 980 milyar 428 milyon TL'ye yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise 2024 yılında yüzde 1,46 iken 2025 yılında yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.

AR-GE HARCAMALARINDA ŞİRKETLER İLK SIRADA

Ar-Ge harcamalarında en büyük payı yüzde 65 ile mali ve mali olmayan şirketler aldı. Bu şirketleri yüzde 30,3 ile yükseköğretim takip ederken genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 oldu. Ar-Ge harcamaları içerisinde personel harcamaları ise yüzde 58,8 ile en büyük harcama kalemini oluşturdu.

Ar-Ge harcamalarının finansmanında da mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'i bu şirketler tarafından finanse edilirken genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 oldu. Diğer yurt içi kaynakların finansmandaki payı ise yaklaşık yüzde 0,01 olarak hesaplandı.

317 BİN 982 KİŞİ AR-GE PERSONELİ OLARAK ÇALIŞTI

Tam zaman eş değeri (TZE) cinsinden 2025 yılında toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Ar-Ge personelinin sektörlere göre dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 67,9 ile ilk sırada yer aldı. Yükseköğretimin payı yüzde 29,0, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 3,0 oldu.

TZE cinsinden kadın Ar-Ge personel sayısı 2025 yılında 108 bin 453 kişi olarak kaydedildi. Kadınlar, toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1'ini oluşturdu. Sektörler itibarıyla kadın Ar-Ge personelinin oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak gerçekleşti.

AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31'İ DOKTORA VEYA EŞ DEĞERİ EĞİTİM SEVİYESİNE SAHİP

Ar-Ge personeli öğrenim durumuna göre incelendiğinde, personelin yüzde 40,6'sının lisans eğitim düzeyine sahip olduğu görüldü. Doktora veya eş değeri eğitim seviyesine sahip olanların oranı yüzde 31,0, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 oldu. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip olanlar ise yüzde 4,1 pay aldı.

TZE cinsinden Ar-Ge personelinin eğitim durumuna göre dağılımında da lisans mezunları yüzde 49,6 ile ilk sırada yer aldı. Bu grubu yüzde 21,4 ile doktora veya eşdeğeri, yüzde 18,5 ile yüksek lisans, yüzde 5,9 ile meslek yüksekokulu ve yüzde 4,6 ile lise ve altı eğitim düzeyine sahip personel takip etti.

EN FAZLA AR-GE HARCAMASI İSTANBUL'DA GERÇEKLEŞTİ

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2. Düzeye göre, 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge İstanbul oldu. Toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 31,8'i TR10 (İstanbul) bölgesinde gerçekleştirildi. İstanbul'u yüzde 30,0 ile TR51 (Ankara), yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi izledi.

Toplam Ar-Ge personelinin bölgelere göre dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Ar-Ge personelinin yüzde 32,2'si TR10 (İstanbul), yüzde 19,8'i TR51 (Ankara), yüzde 8,4'ü ise TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinde istihdam edildi.

AR-GE MERKEZLERİNDEKİ HARCAMALARIN YÜZDE 54,9'U BÜYÜK GİRİŞİMLERDEN

Mali ve mali olmayan şirketler tarafından 2025 yılında gerçekleştirilen 637 milyar 252 milyon TL'lik Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen harcamaların yüzde 89,5'i ise 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip girişimler tarafından gerçekleştirildi.

İMALAT SANAYİSİNDE AR-GE HARCAMALARINDA YÜKSEK TEKNOLOJİ İLK SIRADA

İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimler teknoloji düzeylerine göre incelendiğinde, 2025 yılında gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon TL'lik Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7'sinin yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimlere ait olduğu görüldü.

İmalat sanayindeki toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 40,7'si orta yüksek teknoloji, yüzde 7,2'si orta düşük teknoloji ve yüzde 4,4'ü düşük teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler tarafından yapıldı.

İmalat sanayinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerdeki araştırmacı sayıları incelendiğinde ise 2025 yılında en fazla araştırmacının 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimlerde istihdam edildiği belirlendi. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler takip etti. TZE cinsinden araştırmacı sayısında da 29 bin 697 ile orta yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler ilk sırada yer aldı.

DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI YÜZDE 26,5'E YÜKSELDİ

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025 yılında yüzde 26,5'e yükseldi.

Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları da 2015 yılında 11,2 milyar TL seviyesindeyken 2025 yılında 637,3 milyar TL'ye ulaştı.