(TBMM) - CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesinin genel bütçe içerisindeki payının düşük olduğunu belirterek, turizmin geliştirilmesi için ayrılan ödeneğin yüzde 13,6 artışla 5,1 milyar liraya çıkarılmasının yetersiz olduğunu kaydetti. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı’nın (TGA) harcamalarının ayrıntılı biçimde açıklanmasını ve Sayıştay denetiminin güçlendirilmesini isteyen Akay, ajansın 2025 yılında 9,7 milyar lira pazarlama gideri yaptığını söyledi.

AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlığında toplanan TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesinin görüşmeleri sürüyor. CHP Karabük Milletvekili Cevdet Akay, bakanlığın bütçe büyüklüğünü ve harcama kalemlerini değerlendirdi.

Bakanlığın bütçesinin geçen yıl yaklaşık 70 milyar lira olduğunu, bu yıl 95,1 milyar liraya çıkarıldığını belirten Akay, yüzde 35,9’luk artışa rağmen bütçenin genel bütçe içerisindeki payının binde 3,48 düzeyinde kaldığını söyledi. Bütçedeki artışın sermaye giderlerinde yüzde 44, mal ve hizmet alımlarında yüzde 42,8, personel giderlerinde ise yüzde 33,9 olduğunu kaydeden Akay, turizmin geliştirilmesi için ayrılan payın yalnızca yüzde 13,6 arttığına dikkati çekti. Akay, bu kalemin 4,5 milyar liradan 5,1 milyar liraya çıkarılmasının yetersiz olduğunu kaydetti.

"TGA İLE İLGİLİ YERİNDELİK VE DETAY DENETİMİ YOK"

Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı’nın gelir ve giderlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Akay, 2025 yılı kesin hesaplarına göre ajansın gelirinin 10,7 milyar, giderinin ise 10,4 milyar lira olduğunu belirtti. Ajansın harcamalarının denetlenmesine ilişkin sorunlar bulunduğunu savunan Akay, şunları söyledi:

"Burada bir sıkıntı var. Burada yeterli Sayıştay denetiminin olmadığını görüyoruz. 7183 sayılı kanunla çıkan durumla alakalı, icra kurulunun tercih ettiği bağımsız denetim kuruluşlarıyla yapılan denetleme sonucu çıkan mali tablolar üzerinden denetleme yapıldığı zaman kaynakların kamu yararına nasıl, nerelere kullanıldığıyla ilgili yerindelik denetimini ve detay denetimini yapmamış oluyor"

Anayasa Mahkemesi'nin 4 Mayıs 2023 tarihinde bu konudaki düzenlemeyi iptal ettiğini belirten Akay, sonrasında Sayıştay'ın denetim gücünün bir miktar arttığını ancak denetimin yine bağımsız denetim raporları üzerinden yürütüldüğünü ifade etti. Akay, "Kamu yararının nasıl gözetildiğiyle ilgili Sayıştay'ın diğer kamu kurum ve kuruluşlarında yaptığı şekilde bir denetim yok" dedi.

"KEYFİ HARCAMALAR SÖZ KONUSU"

TGA'nın turizm alanında ikinci bir güç haline geldiğini söyleyen Akay, ajansın kamu ihale mevzuatının dışında harcama yapabildiğine işaret ederek, 2025 yılı için pazarlama giderlerinin 9,7 milyar lira olduğunu kaydetti.

Akay, "Burada keyfi harcamalar söz konusu, rahat harcamalar söz konusu. O zaman ne gerekiyor? TGA ile ilgili gelir gider durumunun ayrıntılı olarak açıklanması gerekli. Buradaki tanıtım, reklam giderleri, pazarlama giderleri hangi firmalara, hangi süre için, hangi bedelden yapıldığıyla ilgili detay açıklama gerekir. Bizim bunu görmemiz mümkün değil" diye konuştu.

TBMM'nin bütçeyi onaylamanın yanı sıra denetleme görevini de yerine getirmesi gerektiğini vurgulayan Akay, TGA'nın harcamalarına ilişkin ayrıntıların açıklanmasını istedi.

BAKANLIK TARAFINDAN YANITLANMAYAN SORU ÖNERGELERİNİ GÜNDEME GETİRDİ

Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan, milletvekillerinin yazılı soru önergelerine verilen yanıtları da gündeme getiren Akay, ağustos ayı sonu itibarıyla bütün partilerden milletvekillerinin bakanlığa toplam bin 359 soru yönelttiğini söyledi.

Bu soruların yüzde 4'ünün süresi içerisinde, yüzde 66'sının ise süresi geçtikten sonra yanıtlandığını aktaran Akay, yüzde 26'sının ise cevapsız kaldığını ifade etti. Akay, toplam cevaplanma oranının yüzde 70 olduğunu kaydederek, "Cevaplamak da sadece yeterli değil. İçeriği önemli. Bir tarafa link verirseniz o soruyu cevaplamak gibi yapmış olursunuz. Onun için buradaki detay önemli" dedi.

"KÜLTÜR VE SANAT HAYATINA YÖNELİK BASKILAR OLAĞAN HALE GELDİ"

CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçesini değerlendirirken kültür ve sanat alanındaki yasakları, RTÜK yaptırımlarını ve vatandaşların kültürel etkinliklere ekonomik nedenlerle katılamamasını eleştirdi. Karaca, 2026 yılının ilk altı ayında konser ve gösteri yasaklarının sürdüğünü belirterek, RTÜK'ün 6 Kasım 2026'ya kadar aldığı kararlar arasında 116 programın yasaklandığını, bunların 61'inin iktidar politikalarını eleştiren yayın kuruluşlarına yönelik olduğunu söyledi.

Karaca, "Kültür ve sanat hayatına yönelik baskılar, konser yasakları, arkasından gösteri yasakları, sanatçıların gösterilmesi gibi yorumlar eksilmek bir tarafa olağan hale gelmiş. Sonra 2026 yılının 6 ayındaki konser, gösteri yasaklarının bir listesini çıkarttım. Tam 6 ay geçti. Demek ki herhangi bir gelişme, ilerleme olmadığı gibi yasaklarda, yasaklamalarda ve iptallerde bir ilerleme olmuş" dedi.

Kültürel etkinliklere erişimde ekonomik koşulların belirleyici olduğunu ifade eden Karaca, TÜİK'in 2022 verilerine göre 15 yaş üzerindeki vatandaşların yüzde 83,3'ünün hiç sinemaya gitmediğini, yüzde 23'ünün ekonomik nedenlerle sinemaya gidemediğini söyledi.

Karaca, vatandaşların yüzde 93,7'sinin tiyatro, konser gibi canlı performanslara katılamadığını, yüzde 90'ının ise hayatında hiç müze, tarihi ve kültürel alan ziyaret etme olanağı bulamadığını belirtti.

AK Parti tarafından hazırlatılan 2025 yılı raporuna da değinen Karaca, yaz aylarında toplumun yüzde 65,6'sının ekonomik nedenlerle tatile gitmediğini, bu oranın düşük gelirli vatandaşlarda yüzde 81,3'e çıktığını kaydetti.

"PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ ÖNCÜLÜĞÜNDE ENSTİTÜ KURULSUN"

Denizli'deki termal turizm yatırımlarına da değinen Karaca, Karahayıt bölgesinde Denizli Genç İş İnsanları Derneği tarafından hazırlanan projenin ödenek ayrılmadığı için hayata geçirilemediğini söyledi. Pamukkale'de su yönetimi ve kontrolündeki sorunlar nedeniyle travertenlerin yeniden kararmaya başladığını belirten Karaca, düzenli kontrol yapılması gerektiğini vurguladı. Karaca, Pamukkale'nin turizm gelirlerinin devralınmasının ardından su yönetimini planlayacak bir yapının kalmadığını savunarak, "Önerim Pamukkale Üniversitesi'nin öncülüğünde bir enstitü kurulması" dedi.

"2028 TURİZM GELİRİ HEDEFİ 100 MİLYAR DOLARDAN 73,5 MİLYAR DOLARA DÜŞTÜ"

İYİ Parti Samsun Milletvekili Erhan Usta da 2023'teki sistem değişikliğinin ardından birçok bakanın değiştiğini, Ersoy'un ise görevini sürdürdüğünü belirtti. Usta, Kartalkaya faciasına rağmen Ersoy'un bakanlık görevinde kalmasını da eleştirdi.

Usta, "İşin turizm tarafıyla yakından ilgileniyorsunuz. Ama işin kültür, dil, tarih, sanat kısmı biraz boş bırakılmış gibi bir durum var. Performans programınızı inceledim. Orada kaydedilen başarıyı göremiyoruz" diye konuştu.

Bakanlığın uzun vadeli hedeflerini de değerlendiren Usta, 12. Kalkınma Planı'nda 2028 yılı için turizm gelirlerinin 100 milyar dolar olarak öngörüldüğünü, son açıklanan Orta Vadeli Program'da ise aynı yıl için hedefin 73,5 milyar dolara indirildiğini söyledi.

Usta, "Bu sizin de bakan olduğunuz dönemde yapılmış bir şey. Muhtemelen sizinle de görüşerek yapılmıştır bu hedef. Ama şu anda en son açıklanan Orta Vadeli Program'da 2028 için aynı yıl için hedef 73,5 milyar dolar. Dolayısıyla uzun vadeli meselelere baktığınızda, hedefler açısından baktığınızda çok ciddi bir başarı da yok" ifadelerini kullandı.

"SAMSUN TURİZM AÇISINDAN TRANSİT BİR ŞEHİR HALİNE GELMİŞ"

Samsun'un turizm potansiyeline dikkati çeken Usta, kentin coğrafi konumu ve ulaşım olanaklarına rağmen ekonomik ve turizm göstergelerinde geride kaldığını söyledi. Samsun'un kişi başına gelir bakımından Türkiye'de 42'nci sırada bulunduğunu belirten Usta, kentin kara yolu, hava yolu, deniz yolu ve demir yolu ulaşımına sahip olmasına rağmen yeterince gelişemediğini ifade etti. Samsun'a gelen yabancı turist sayısının yok denecek kadar az olduğunu, yerli turist sayısının da düşük kaldığını belirten Usta, ziyaretçilerin kentte konaklama sürelerinin kısa olduğunu söyledi. Bakanlığın turizmi çeşitlendirme ve sezon dışına yayma hedefleri bulunduğunu hatırlatan Usta, Samsun'un bu hedefler kapsamında yeterince değerlendirilmediğini kaydetti.

TANHAN'DAN BAKAN ERSOY'A KOMA AMED ÇAĞRISI

DEM Parti Mardin Milletvekili Kamuran Tanhan, Bakan Mehmet Nuri Ersoy'un sunumunda toplumsal barış, birlik ve beraberliğin pekiştirilmesine ilişkin ortaya koyduğu vizyona değindi.

Tanhan, yaklaşık 30 yıl yasaklı kalan Koma Amed'in Türkiye'nin çeşitli illerinde, özellikle İstanbul ve Diyarbakır'da konserler verdiğini ve büyük ilgi gördüğünü belirterek, grubun Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasısalonunda konser vermesi için Bakan Ersoy'a çağrıda bulundu.

Tanhan, "Şimdi de Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın konser salonunda sizin öncülüğünüzde, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın öncülüğünde bir konser verirse işte sunumunuzda ifade ettiğiniz barış, birlik ve beraberlik için topluma büyük bir öncülük edecektir. Sürecimiz burada açıkçası bunu gerektiriyor" diye konuştu.

"YEREL SANATÇILAR VE YEREL DİNAMİKLER SÜRECE DAHİL EDİLMELİ"

Bakanlığın uluslararası kültür faaliyetleri kapsamında yabancı müzisyen ve tiyatro gruplarını Türkiye'ye davet etme planlarına değinen Tanhan, yabancı tiyatro grupları davet edilirken bazı tiyatro oyunlarının yasaklanmasını eleştirdi. Tanhan, "Yabancı tiyatro gruplarını davet etmekle bir taraftan tiyatro oyunlarını yasaklamak bir çelişki değil midir Sayın Bakan?" diye sordu.

Ulusal ve uluslararası opera ve bale festivalleri ile Kültür Yolu festivallerinde gerçekleştirilen toplam bin 241 temsilde 653 bin seyirciye ulaşıldığı yönündeki açıklamayı da değerlendiren Tanhan, seyirci sayısının festival düzenlenen illerle birlikte ele alındığında yeterli olmadığını savundu. Tanhan, yerel sanatçıların, yerel dinamiklerin ve yerel yönetimlerin bu etkinliklere daha fazla dahil edilmesini istedi.

Türkiye'de Kürtçe yayın yapan TRT bünyesindeki kanalın ve özel sektördeki tematik kanalların ana dilde yayıncılık ihtiyacının kabul edildiğini gösterdiğini savunan Tanhan, buna karşın ana dillerinde yayın yapmak isteyen bağımsız medya kuruluşlarının ekonomik ve bürokratik engellerle karşılaştığını ileri sürdü.

Tanhan, yayın akışının en az yüzde 50'sini Türkçe dışındaki ana dillerde gerçekleştiren televizyon ve radyolara destek verilmesini önerdi. İlk etapta beş ya da on yayın kuruluşunun bu kapsama alınabileceğini belirten Tanhan, böyle bir desteğin kültür ve turizm alanlarına da katkı sağlayacağını ifade etti.