(KIRŞEHİR) - Kırşehir Belediyesi’nin davetiyle kente gelen Bilim ve Amatör Astronomi Kulübü Derneği (BAAK) uzmanları, Kırşehir’in ışık kirliliği düzeyini belirlemek ve karanlık gökyüzü potansiyelini değerlendirmek amacıyla saha çalışması gerçekleştirdi. Çalışmalar kapsamında 24 Ekim'de "Halk-Bilim Buluşması" düzenlenecek.
Bilim ve Amatör Astronomi Kulübü Derneği uzmanları, Kırşehir Belediyesi’nin davetiyle kente gelerek kapsamlı bir çalışma yürüttü. Belediye Başkan Yardımcısı Nazım Köksal, belediye çalışma grubu ile BAAK Derneği Başkanı Cem Özkan, Canan Bilgi ve Atila Tınkılıç’ın katılımıyla iki gün boyunca kent merkezi ve çevresinde saha araştırmaları yapıldı. SQM cihazlarıyla gerçekleştirilen ölçümlerde, kent üzerindeki gökyüzünün ışık kirliliği nedeniyle belirgin şekilde aydınlandığı tespit edildi.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Belediye Başkan Selahattin Ekicioğlu, şöyle konuştu:
"Bilindiği üzere Cacabey Gökbilim Medresesi, Türklerin bilim tarihindeki öncülüğünün köklü sembollerinden biridir. 800 yıl önce bu topraklarda gökyüzü gözlemi yapılmış olması, kültürümüz adına büyük bir gurur kaynağıdır. Ancak atalarımızın gök cisimlerini incelediği bu tarihi medresede, 11 Eylül 2026 tarihinde SQM cihazıyla yapılan ışık kirliliği ölçümünde 17,70 mag/arcsec² gibi düşündürücü bir değer kaydedilmiştir. Günümüz modern kent yaşamının bir sonucu olarak tüm yerleşim yerlerinde görülen bu yoğun ışık kirliliğinin, tarihi Gökbilim Medresesi’nde gökyüzünde sadece birkaç parlak yıldızın seçilebildiği bir gece görünüme sebebiyet vermesi konunun önemini ortaya koymaktadır.
"IŞIK KİRLİLİĞİ İLE MÜCADELE EDECEK BİLİNÇLİ TOPLUMA İHTİYAÇ VAR"
Işık kirliliği, günümüzde farkında olunmasa da insan sağlığına, doğaya ve ekosisteme ciddi zararlar veren kritik bir çevre sorunudur. Canlılar doğal gece karanlığına adapte olmuştur; ancak kentlerimizdeki kontrolsüz ve aşırı dış ortam aydınlatmaları doğayı ve gökyüzü mirasını tehdit etmektedir. Gelişmiş ülkeler bu tehdide karşı karanlık gökyüzü parkları kurarak etkili bir mücadele yürütmektedir. Uluslararası alanda DarkSky International, bu parkların tescil edilmesine öncülük etmektedir. Ülkemizde de yerel yönetimlerin öncülüğünde benzer girişimler artmaktadır. Astroturizm kapsamında değerlendirilen bu girişimler Sanayi Bakanlığı’nca stratejik önemde görülmekte ve kalkınma ajanslarınca da desteklenmektedir. Ancak uluslararası sertifikasyon için her şeyden önce ışık kirliliğiyle mücadele edecek bilinçli bir topluma ve bu vizyona liderlik edecek kararlı bir yerel idareye ihtiyaç vardır. Kırşehir Belediyesi’nin, bu vizyonu hayata geçirebilecek öncü bir potansiyele sahip olduğunu düşünüyoruz.
Caca Bey'in kentte asırlar önce gözlemevi kurdurmuş olmasının tarihsel sorumluluğun bilincinde olan Kırşehir Belediyesi’nin davetiyle, Bilim ve Amatör Astronomi Kulübü Derneği uzmanları kente gelerek kapsamlı bir çalışma başlattılar. BAAK’ın, 10 yıllık bilimi toplumla buluşturma misyonunun yanı sıra, ülkemizde ışık kirliliğiyle mücadele alanındaki öncü faaliyetleriyle hemşehrilerimizin de desteğiyle kalıcı ve örnek nitelikteki adımları edeceğine inanıyoruz."
ARAZİ ÇALIŞMALARI VE POTANSİYEL ALAN İNCELEMELER
-Maden Çukuru ve Çevresi: Kentin kuzeyindeki maden çukurunda yapılan incelemelerde, coğrafi olarak park yapılmasına elverişli olsa da kent ışıklarının yansımaları nedeniyle karanlık değerlerinin Karanlık Gökyüzü Parkı olması için henüz istenen düzeyde olmadığı saptandı. Ancak bir Kent Gökyüzü Parkı olarak değerlendirilebileceği belirlendi.
-Cinli Höyük ve Seyfe Gölü Yakınları: Kırşehir’in doğusundaki bu noktalarda yapılan ölçümlerde, ışık kirliliği değerlerinin uluslararası park standartlarına yakın olduğu; çevredeki ışık kaynaklarının rehabilitasyon projeleriyle bu alanların standart değerlere taşınabileceği ve uluslararası bir karanlık gökyüzü parkın orta vadede hayata geçirilebileceği değerlendirildi.
-Tarihi Kalıntılar: Karanlık Gökyüzü Parkı arayışları sırasında 12 Eylül Cumartesi Günü Kervansaray Dağ sıralarının tepe noktalarında keşfedilen taş örme yapıların kral mezarları ve gökyüzü tapınakları olabileceği değerlendirildi ve bölgenin ne kadar zengin bir kültürel mirasa sahip olduğu kanıtlandı.
KISA VE ORTA VADELİ ÇÖZÜM STRATEJİLERİ
Işık kirliliğinin, büyük yatırımlar gerektirmeden doğru ve bilinçli uygulamalarla azaltılabilecek bir çevre sorunu olduğu belirtildi. Bu kapsamda belediyenin sorumluluğundaki parklarda aydınlatma armatürlerinin doğru yönlendirilmesi, aşırı aydınlatmadan kaçınılması ve ihtiyaç dışı ışık kaynaklarının sınırlandırılmasıyla önemli iyileşme sağlanabileceği ifade edildi.
Orta vadede ise DarkSky International kriterlerine uygun "Kentsel Gece Gökyüzü Yeri" (Urban Night Sky Places) tescilinin alınmasının hedeflendiği kaydedildi. Kentsel Gece Gökyüzü Yerlerinin, Karanlık Gökyüzü Parklarından farklı olarak ışık kirliliğinin yoğun olduğu kentlerde gökyüzünün korunması ve gözlemlenmesine olanak sağladığı belirtildi.
Ayrıca Kırşehir Kent Konseyi Başkanı Müfit Göçen ve yetkililerle gerçekleştirilen toplantılarda, Cacabey Gökbilim Medresesi’nin bilimsel mirasını yaşatmak amacıyla halkın kullanımına açık kalıcı bir teleskop kurulması fikrinin de değerlendirildiği aktarıldı.
VATANDAŞLAR ETKİNLİĞE DAVET EDİLDİ
BAAK tarafından Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı’nın 1947 yılında Cacabey Medresesi’nde gerçekleştirdiği rasat kuyusu kazısından ilhamla 24 Ekim Cumartesi günü "Halk-Bilim Buluşması" düzenlenecek. Gökyüzü gözlemleri, atölyeler ve söyleşilerle zenginleştirilecek etkinliklerin, Kırşehir’de bilim ve astronomi bilincinin güçlendirilmesinin yanı sıra ışık kirliliğiyle mücadele konusunda farkındalık oluşturulması amaçlanıyor. Etkinliğe tüm vatandaşlar davet edildi.