(İZMİR) - İzmir’in tarihi kent merkezinde yer alan Smyrna Agorası, geçmişin izlerini günümüze taşıyor. Roma döneminde kentin aşağı mahallelerine su taşımak için oluşturulan antik kanal, 2 bin yıl sonra hâlâ akmaya devam ediyor. Kazı ekibi, 150 metresini takip ettiği kanalın kaynağını araştırırken Agora’da üç yeni mekân ve daha önce rastlanmayan duvar resimleri de ortaya çıkardı.

İzmir’in tarihi kent merkezinde yürütülen arkeolojik kazılar, Smyrna’nın binlerce yıllık geçmişine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarıyor. Smyrna Agorası’nda Roma döneminden kalan antik su kanalı, 2 bin yıl sonra da akmaya devam ediyor. Kazı ekibi, kanalın kaynağını belirlemek için şimdiye kadar 150 metrelik bölümünü takip ederek çalışma yürüttü. Suyun, Agora’nın güneyinde bulunan Namazgah Hamamı ve Kurşunlu Cami çevresindeki bir pınarla bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.

BÜYÜKŞEHİR’DEN 34,5 MİLYONLUK DESTEK

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi adına yürütülen kazıların ana sponsorluğunu İzmir Büyükşehir Belediyesi üstleniyor. Büyükşehir Belediyesi’nin Smyrna Agorası ve Antik Smyrna Tiyatrosu kazılarına 2025-2027 döneminde toplam 34,5 milyon liralık desteği bulunuyor.

Büyükşehir Belediyesi ayrıca 2026 yılında destek programındaki 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak sağlıyor.

“2 BİN YILDIR AKAN BİR SUDAN BAHSEDİYORUZ”

Kazı Başkanı ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Türk-İslam Arkeolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy, Roma döneminde Smyrna’nın su ihtiyacının pınarlarla bağlantılı kanallar aracılığıyla karşılandığını belirtti. Sistemin bir bölümünün günümüzde de çalıştığını söyleyen Ersoy, “Yaklaşık 2 bin yıldır akan bir sudan bahsediyoruz. Kaynağı henüz tespit edemedik. Hemen güneyimizde Namazgah Hamamı var. Orada bir pınarın olabileceğini değerlendiriyoruz. Suyun yaklaşık 150 metrelik bir yolculukla Smyrna Agorası’na ulaştığını görüyoruz” dedi.

TOPRAĞIN ALTINDA 3 YENİ MEKÂN ÇIKTI

2026 yılı kazılarında, geçen yıl bulunan mozaik tabanın devamında üç yeni mekân ortaya çıkarıldı. İki mekânın tabanı mozaik, bir mekânın tabanı ise mermer döşemeden oluşuyor.

Kazı çalışmalarında Agora ve Smyrna Tiyatrosu çevresinde daha önce rastlanmayan duvar resimleri de bulundu. Mekânların Efes’teki Yamaç Evleri’ne benzer özellikler taşıdığını belirten Ersoy, yapıların kamusal bir işleve sahip olabileceğini söyledi.
“İlk defa bu mekânlarda duvar resimlerine ulaştık. Bugüne kadar Smyrna Agorası’nda ve tiyatro çevresinde hiç karşılaşmamıştık” diyen Ersoy, kazıların önümüzdeki dönemde bu mekânların devamında sürdürüleceğini belirtti.

SMYRNA’NIN DÖNÜŞÜMÜNE IŞIK TUTUYOR

Yeni mekânların MS 5. ve 6. yüzyıllara, yani Geç Antik Çağ’a tarihlendiği belirtildi. Ersoy, Roma İmparatorluğu’nun 395 yılında ikiye bölünmesi ve Hristiyanlığın yayılmasıyla kentlerin yapısında önemli değişimler yaşandığını, yeni buluntuların da Smyrna’nın bu dönüşümüne ilişkin önemli bilgiler sunduğunu ifade etti.

Kazı ekibi, mozaikli mekânların devamını araştırdıktan sonra daha önce tespit edilen Hamam-Gymnasion yapısına geçecek. Bu bölümde Osmanlı katmanlarının altında Gymnasion’un mekânsal organizasyonu incelenecek.

Prof. Dr. Akın Ersoy, bugünkü Kemeraltı’nın sosyal, kültürel ve ticari kimliğinin köklerinin Smyrna Agorası’na kadar uzandığını söyledi. Antik Smyrna Limanı’nın zamanla dolmasıyla ticari ve sosyal yaşamın Kemeraltı’na doğru kaydığını belirten Ersoy, “Buradaki sosyal, kültürel ve ticari hafıza yavaş yavaş Kemeraltı’na taşınıyor. Mekânın bir hafızası var. Bu hafıza bugün dünyanın en büyük açık hava alışveriş merkezlerinden biri olan Kemeraltı’na ulaşıyor” dedi.

HEDEF YENİDEN KENT YAŞAMINA KAZANDIRMAK

Kazı çalışmalarının önemli hedeflerinden biri de Kadifekale eteklerinde bulunan 20 bin kişi kapasiteli Smyrna Tiyatrosu’nu yeniden kent yaşamına kazandırmak. Tiyatronun oturma sıralarının önemli bölümünün günümüze ulaştığını belirten Ersoy, “İzmirlinin Smyrna Tiyatrosu’nu beklediğini düşünüyoruz. Enerjimizin önemli bir kısmını buraya yönlendiriyoruz. İzmir’in ileride çok önemli bir sosyo-kültürel mekân kazanacağını düşünüyoruz” diye konuştu.

“ARKEOLOJİK MİRASIN ÇIKARILMASINI HIZLANDIRIYOR”

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğinin yalnızca maddi katkı olmadığını, kazı çalışmalarının kapasitesini de artırdığını belirten Ersoy, “İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin destekleri önemli. Çünkü bize arkeolojik mirasın ortaya çıkarılması konusunda hız katıyor. Bu ne kadar artarsa o kadar fazla grup ve uzmanla çalışma imkanımız oluyor. Buna bağlı olarak arkeolojik mirasın ortaya çıkarılması da hızlanıyor. Bu açıdan Büyükşehir Belediyesi’nin katkısını çok önemsiyoruz” dedi.

Kazı alanında arkeolojik mirasın korunmasına yönelik konservasyon çalışmaları da sürüyor. Özellikle gezi güzergâhındaki grafitilere ait sıvaların korunmasına yönelik çalışmalar yapılırken, Grafiti Salonu’nun bir bölümü belirli saatlerde ziyaretçilere açılıyor.

İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Turizm Rehberliği Bölümü öğrencileri de staj kapsamında ziyaretçilere Türkçe ve İngilizce bilgi veriyor. Ersoy, İzmir’in arkeolojik mirasının ortaya çıkarılmasının ortak bir sorumluluk olduğunu belirterek, kazılara verdiği destek nedeniyle İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne teşekkür etti.