Haber: Beril KALELİ/Kamera: Mehmet ÇALPAR
(İSTANBUL) İstanbul Tabip Odası (İTO) Aile Hekimleri Komisyonu, Sağlık Bakanlığı tarafından sağlık hizmetlerinde usulsüzlükleri, yolsuzlukları ve kamu kaynaklarının kötüye kullanımının tespiti gerekçesiyle uygulamaya konulan Risk Esaslı Denetim Sistemi (REDES) sistemine ilişkin basın açıklaması yaptı. Açıklamada, “Aile hekimliği, yalnızca sayısal göstergeler ve elektronik kayıtlar üzerinden değerlendirilebilecek bir sağlık hizmeti değildir. Denetim adı altında aile hekimlerinin mesleki bağımsızlığını zedeleyen ve onları sürekli soruşturma tehdidiyle karşı karşıya bırakan uygulamalara son verilmelidir” denildi; Sağlık Bakanlığı’na, REDES’e ve uygulama doğrultusunda açılan soruşturmalara ilişkin şeffaflık çağrısında bulunuldu.
İstanbul Tabip Odası (İTO) Aile Hekimleri Komisyonu, Sağlık Bakanlığı tarafından sağlık hizmetlerinde usulsüzlükleri, yolsuzlukları ve kamu kaynaklarının kötüye kullanımının tespiti gerekçesiyle uygulamaya konulan Risk Esaslı Denetim Sistemi (REDES) sistemine ilişkin basın açıklaması gerçekleştirdi.
“Aile hekimliği, yalnızca sayısal göstergeler ve elektronik kayıtlar üzerinden değerlendirilebilecek bir sağlık hizmeti değildir. REDES de bu amaçla kullanılabilecek bir yapay zeka değildir” ifadelerine yer verilen açıklamada, düzenlenen rapor sayısı, muayene sıklığı veya gerçekleştirilen diğer tıbbi işlemlerin hizmet verilen nüfusun yaşına, hastalık yüküne, sosyoekonomik koşullarına ve klinik gereksinimlerine göre değişim gösterdiğine dikkat çekildi.
REDES doğrultusunda açılan soruşturmaların gerekçelerine ve sonuçlarına ilişkin kapsamlı verilerin paylaşılmamasının hekimleri ve sağlık çalışanlarını töhmet ve ceza baskısı altında bıraktığı belirtilen açıklamada, “Denetimin amacı sağlık hizmetini geliştirmek olmalıdır. Hekimleri sürekli soruşturma tehdidi altında tutmak, mesleki bağımsızlıklarını sınırlandırmak ve tıbbi kararlarını idari yaptırım kaygısıyla vermeye zorlamak değil. Denetim adı altında aile hekimlerinin mesleki bağımsızlığını zedeleyen ve onları sürekli soruşturma tehdidiyle karşı karşıya bırakan uygulamalara son verilmelidir. Sağlık hizmetlerinde ihtiyaç duyulan şey, sağlık çalışanlarını algoritmik şüphe altında tutan bir yönetim anlayışı değil; bilimsel, şeffaf, hesap verebilir ve çalışanların haklarına saygılı bir denetim sistemidir.” denildi. Açıklamada Sağlık Bakanlığı’na şu sorular yöneltildi:
“REDES kapsamında bugüne kadar kaç aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı hakkında inceleme veya soruşturma başlatılmıştır?
Bu soruşturmaların kaçı disiplin cezası veya sözleşme feshiyle sonuçlanmıştır?
REDES aracılığıyla aile hekimliğinde kaç gerçek yolsuzluk ve usulsüzlük tespit edilmiştir? Bunların toplam kamu zararı ne kadardır?
Risk değerlendirmelerinde kullanılan algoritmalar, eşik değerleri ve denetim kriterleri nelerdir? Bu kriterler neden sağlık çalışanlarıyla paylaşılmamaktadır?
Elektronik kayıt hatalarının ve bilgi sistemlerinden kaynaklanan sorunların hekimlerin sorumluluğuna yüklenmemesi için hangi güvenceler oluşturulmuştur?
REDES kaynaklı soruşturmalardan kaçı itiraz veya yargı süreçleri sonucunda iptal edilmiştir?”
Açıklamanın tamamı şöyle:
“Sağlık Bakanlığı REDES’ in kamu kaynaklarının korunmasına ve gerçek usulsüzlüklerin ortaya çıkarılmasına yarayacak iddiasını ve samimiyetini mevcut uygulamalarında göremediğimizi hatırlatmak istiyoruz. Örneğin Şehir Hastaneleri kiraları için özel şirketlere ödenen yüklü paraların kamu kaynaklarını nasıl zarara uğrattığını, Sayıştay raporlarına yansıyan yolsuzluk ve usulsüzlüklerin nasıl görmezden gelindiğini hatırlatmak istiyoruz.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 31 Ağustos 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, REDES'in 81 ilde 356 temsilciyle kullanıldığını, 34 farklı risk başlığının izlendiğini ve son bir yılda 9 bin 988 denetim gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Bakanlık yetkilileri ayrıca REDES'in sağlık alanındaki dolandırıcılık ve yolsuzlukların tespit edilmesinde etkin biçimde kullanıldığını ifade etmektedir. Ancak kamuoyuna sunulan bu açıklamalarda önemli bir eksiklik var: Gerçekleştirilen binlerce denetimin sonuçları paylaşılmamıştır.
"REDES, CEZA BASKISI VE ÜCRET KESİNTİSİNE BAHANE BULMA YOLU"
Son dönemde aile hekimlerinden REDES kapsamında başlatılan inceleme ve soruşturmalara ilişkin bildirimler alıyoruz. Aile Hekimi arkadaşlarımızın bizlere ilettiği kadarıyla, REDES denetimi ile iyi hekimlik değerlerine, koruyucu sağlık hizmetlerini önemseyen sağlık çalışanlarına: ‘Neden hekim izinliyken bebek aşısını yaptınız?’ ‘Neden daha çok hasta bakmıyorsunuz?’gibi sağlık çalışanını töhmet altında bırakan mütalaa isteyen böylece ceza baskısı ve ücret kesintisine bahane bulma yolu olarak kullanıldığını görüyoruz.
Aile hekimliği, yalnızca sayısal göstergeler ve elektronik kayıtlar üzerinden değerlendirilebilecek bir sağlık hizmeti değildir. REDES de bu amaçla kullanılabilecek bir yapay zeka değildir. Bir aile hekiminin düzenlediği raporların sayısı, reçeteleme alışkanlıkları, muayene sıklığı veya gerçekleştirdiği diğer tıbbi işlemler, hizmet verdiği nüfusun yaşına, hastalık yüküne, sosyoekonomik koşullarına ve klinik gereksinimlerine göre değişir. İstatistiksel ortalamalardan sapma usulsüzlük anlamına gelmez. Üstelik aile hekimlerinin kullandığı bilgi sistemlerinde yaşanan teknik aksaklıklar, veri aktarım sorunları ve kayıt hataları da elektronik ortamda gerçek hizmet sunumuyla örtüşmeyen sonuçlar doğurur.
Denetimin amacı sağlık hizmetini geliştirmek olmalıdır. Hekimleri sürekli soruşturma tehdidi altında tutmak, mesleki bağımsızlıklarını sınırlandırmak ve tıbbi kararlarını idari yaptırım kaygısıyla vermeye zorlamak değil.
“SORUŞTURMALARA İLİŞKİN KAPSAMLI VERİLER KAMUOYUYLA PAYLAŞILMALIDIR”
Madem REDES bir risk denetim sistemi ve bu yapay zeka ile soruşturmalar açılıyor, tespit edilen kamu zararına, açılan soruşturmaların gerekçelerine ve sonuçlarına ilişkin kapsamlı veriler kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Bu nedenle Sağlık Bakanlığına soruyoruz:
- REDES kapsamında bugüne kadar kaç aile hekimi ve aile sağlığı çalışanı hakkında inceleme veya soruşturma başlatılmıştır?
- Bu soruşturmaların kaçı disiplin cezası veya sözleşme feshiyle sonuçlanmıştır?
- REDES aracılığıyla aile hekimliğinde kaç gerçek yolsuzluk ve usulsüzlük tespit edilmiştir? Bunların toplam kamu zararı ne kadardır?
- Risk değerlendirmelerinde kullanılan algoritmalar, eşik değerleri ve denetim kriterleri nelerdir? Bu kriterler neden sağlık çalışanlarıyla paylaşılmamaktadır?
- Elektronik kayıt hatalarının ve bilgi sistemlerinden kaynaklanan sorunların hekimlerin sorumluluğuna yüklenmemesi için hangi güvenceler oluşturulmuştur?
- REDES kaynaklı soruşturmalardan kaçı itiraz veya yargı süreçleri sonucunda iptal edilmiştir?
Bu soruların yanıtlanması yalnızca sağlık çalışanlarının değil, kamusal sağlık hizmetlerinin nasıl denetlendiğini bilmek isteyen toplumun da hakkıdır.
“AİLE HEKİMLİĞİ ÇALIŞANLARI DAHA FAZLA SORUŞTURMA DEĞİL, DAHA FAZLA DESTEK BEKLİYOR”
Aile hekimliği çalışanları daha fazla soruşturma değil, daha fazla destek bekliyor. Birinci basamak sağlık hizmetlerinde, güvencesiz çalışma, artan iş yükü, performansa dayalı ücretlendirme, kesintiler, eriyen ücretler, personel eksikliği, fiziki altyapı sorunları ve sürekli değişen idari düzenlemeler nedeniyle ciddi güçlükler yaşıyoruz.
Aile hekimleri ve aile sağlığı ebe ve hemşireleri, zamanlarının ve emeklerinin önemli bir bölümünü yurttaşların bir faydasına olmayan elektronik kayıtların tamamlanmasına, performans göstergelerinin karşılanmasına ve idari yükümlülüklere ayırmak zorunda bırakılıyor. Bu koşullarda yeni elektronik denetim mekanizmalarının çalışanların üzerinde ilave bir soruşturma ve cezalandırma baskısı oluşturması, birinci basamak sağlık hizmetlerinin niteliğini geliştirmeyecektir.
İstanbul Tabip Odası olarak, REDES kapsamında yürütülen işlemlerin şeffaflaştırılmasını; algoritmik risk bildirimlerinin tek başına kusur veya usulsüzlük kanıtı sayılmamasını; soruşturmalarda somut delillerin, tıbbi gerekliliklerin ve sağlık hizmetinin gerçek koşullarının esas alınmasını istiyoruz.
Sağlık çalışanlarının savunma ve itiraz hakları güvence altına alınmalı, elektronik sistemlerden kaynaklanan hataların sorumluluğu çalışanlara yüklenmemelidir. Bu süreçte REDES soruşturmasına maruz kalan üyelerimiz odamıza başvurarak gerekli hukuki desteği alabilirler.
Denetim adı altında aile hekimlerinin mesleki bağımsızlığını zedeleyen ve onları sürekli soruşturma tehdidiyle karşı karşıya bırakan uygulamalara son verilmelidir. Sağlık hizmetlerinde ihtiyaç duyulan şey, sağlık çalışanlarını algoritmik şüphe altında tutan bir yönetim anlayışı değil; bilimsel, şeffaf, hesap verebilir ve çalışanların haklarına saygılı bir denetim sistemidir.
Hekimler ve sağlık emekçileri üzerine baskı aracına dönüştürülen REDES ve yarattığı insani, mesleki, deontolojik ve etik değerlerden uzak denetim sistemine karşı itirazlarımızı sürdüreceğiz. Bunun için iyi hekimlik değerlerini önemseyen ve mağdur olan arkadaşlarımızın yanında yer alacağız. Sağlık çalışanlarının hakları ve halkın sağlık hakkı için mücadele etmeye devam edeceğiz.”