Haber: Oktay YILDIRIM - Kamera: Umut Emre GÖKBULUT
(İSTANBUL) İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) Genel Müdürü Şafak Başa, 2019-2026 dönemini kapsayan yatırım ve hizmet bilançosunu açıkladı. Başa, "Melen Barajı'nın henüz tamamlanmamış olması, Melen'den tam kapasiteyle ve verimli şekilde yararlanılmasını güçleştirmektedir. Bu sebeple; Melen Havzası'nda yoğun yağışlı dönemlerdeki fazla suyu sisteme kazandırmak için günlük 735 bin metreküp kapasiteli Melen 3 terfi Merkezi'ni devreye aldık ve 133 milyon metreküp ilave su temin ettik" dedi.
İSKİ Genel Müdürü Şafak Başa, kurumun 2019-2026 yılları arasındaki 8 yıllık yatırım, proje ve kurumsal dönüşüm faaliyetlerini kapsayan geniş çaplı sunumunu gerçekleştirdi. Toplantıda konuşan İSKİ Genel Müdürü Şafak Başa, ekonomik dalgalanmalara ve artan maliyetlere rağmen yatırımlardan taviz vermediklerini vurgulayarak kurumun vizyonunu ve sahada ulaşılan sonuçları aktardı. Başa şunları söyledi:
"Biz, planlamayı yalnızca bir çalışma yöntemi olarak değil, İstanbul'un geleceğine karşı sorumluluğumuzun bir parçası olarak görüyoruz. Çünkü İstanbul gibi büyük bir metropolün su gelecekle ilgili planı; günü kurtaran çözümlerle değil, bilimle, akılla, güçlü bir öngörüyle ve uzun vadeli bir planlama anlayışıyla güvence altına alınabilir. İşte bu anlayışla, İstanbul'un önümüzdeki 30 yıllık su ve kanalizasyon altyapısının yol haritasını ortaya koymak üzere 2023 yılında İstanbul İçme Suyu ve Kanalizasyon Master Planı'nı tamamladık. Bu plan, İstanbul'un 2053 yılına uzanan su ve altyapı geleceğini bugünden şekillendiren kapsamlı bir vizyondur. Master Plan kapsamında 89 teknik rapor hazırladık, toplam 26 bin sayfalık kapsamlı bir çalışma ortaya koyduk.
"YATIRIM BÜTÇEMİZİN GERÇEKLEŞME ORANI YÜZDE 95 OLDU"
2019'dan bu yana pandemi, küresel ekonomik daralma, yüksek enflasyon ve kur dalgalanmalarının maliyetlerimiz üzerinde ciddi baskı oluşturduğu bir süreç yaşadık. Bütün bu zorlu koşullara rağmen kaynaklarımızı büyük bir titizlikle yönettik. 2018'de 7,44 milyar lira olan bütçemizi yaklaşık 100 milyar liraya; 3,21 milyar lira olan yatırımların bütçe içerisindeki payını da 45,11 milyar liraya çıkardık. 2019-2026 döneminde yatırımlara ayırdığımız bütçenin toplam bütçemiz içerisindeki payı ortalama yüzde 43 oldu. Bu dönemde yatırım bütçe gerçekleşme oranımız da ortalama yüzde 95 olarak gerçekleşti.
"MELEN'DEN TAM KAPASİTEYLE VE VERİMLİ ŞEKİLDE YARARLANILMASINI GÜÇLEŞTİRMEKTEDİR"
Bu dönemde 5 yeni içme suyu arıtma tesisi inşa ettik, 1 tesisimizde de kapasite artışı gerçekleştirdik. 500 bin m³/gün kapasiteli Ömerli Emirli İçme Suyu Arıtma Tesisi, Şile’de 20 bin metreküp gün kapasiteli Ultrafiltrasyon Membran tesisimiz, Taşoluk 2. Kademe ve Terkos Yusuf Ziya Ortaç tesislerimizi hizmete aldık. Tüm bu yatırımların sonucunda, 2019 yılında 4 milyon 352 bin metreküp gün olan toplam içme suyu arıtma kapasitemizi 5 milyon 58 bin m³/gün seviyesine çıkardık. İçme suyu arıtma kapasitesini yüzde 16 artırdık. Cumhuriyet İçme Suyu Arıtma Tesisi’nin ikinci kademesi tamamlandığında toplam kapasitemiz 5 milyon 418 bin metreküp güne ulaşacaktır. Melen Barajının henüz tamamlanmamış olması, Melen'den tam kapasiteyle ve verimli şekilde yararlanılmasını güçleştirmektedir. Bu sebeple; Melen Havzası'nda yoğun yağışlı dönemlerdeki fazla suyu sisteme kazandırmak için; günlük 735.000 m³ kapasiteli Melen 3. Terfi Merkezi'ni dönemimizde devreye aldık. Melen 3. Terfi Merkezinden devreye alındığı 2023 yılından bu yana İstanbul'a toplam 133 milyon metreküp ilave su temin edilmiştir.
"195 MİLYON METREKÜP SUYUN İSRAF EDİLMESİNİ ÖNLEDİK"
İstanbul'un su güvenliği yalnızca yeni kaynaklarla değil, mevcut suyumuzu en verimli şekilde kullanmakla da mümkün. 2019'da yüzde 22,34 olan su kayıp-kaçak oranını yüzde 18,48'e düşürdük ve bu çalışmalarla İstanbul'un 60 günlük su tüketimine denk gelen 195 milyon metreküp suyun tasarrufunu sağladık. Bu alandaki çalışmalarımızı daha etkin yürütmek amacıyla su idarelerinde bir ilk olan Su Kayıpları ve Basınç Yönetimi Dairesi Başkanlığını kurduk. Ayrıca izole alt bölge (DMA) sayımızı 12 kat artırarak kayıpların kaynağını daha hızlı tespit eden bir sisteme geçtik.
"SU HAVZALARIMIZI KORUYOR, AĞAÇLANDIRMA VE RESTORASYON ÇALIŞMALARINI SÜRDÜRÜYORUZ"
Su verimliliği kadar kaynakların korunması da temel şartımızdır. Bu anlayışla su havzalarımızda 1.747 mevzuata aykırı yapının yıkımını gerçekleştirdik, 301 bini aşkın fidan diktik. Mutlak koruma alanlarında 942 bin metre karenin üzerinde alanı kamulaştırdık. Büyükçekmece Gölü mutlak koruma alanında başlattığımız Doğal Yaşam Parkı projemiz tamamlandığında 12,5 milyon m² yeşil alanı şehrimize kazandırmış olacağız. Su kalitesini bağımsız denetime açmak amacıyla 39 ilçede 500 noktaya Su Numune Alma Kabinleri monte ettik ve anahtarlarını İl Sağlık Müdürlüğü'ne teslim ettik. Öte yandan tarihi su mirasımıza sahip çıkıyoruz. Terkos Pompa İstasyonu'nu restore ederek İstanbul Su Medeniyetleri Müzesi'ne dönüştürdük; Bozdoğan, Eğri Kemer ve Hamidiye Su Terazisi restorasyonlarını tamamladık.
"GÜNEŞ ENERJİSİ ÜRETİM KAPASİTEMİZİ YÜZDE 700 ARTIRDIK"
"İçme suyu depolarımızı, üzerlerinde kurduğumuz Güneş Enerji Santralleri ile yenilenebilir enerji üreten tesislere dönüştürüyoruz. 2019 yılında elektriğe alternatif GES kapasitesi 1,4 MW iken yapılan yatırımlarla 10 MW'a çıkardık. Diğer bir ifadeyle güneş enerjisi üretim kapasitesi yüzde 700 artırılmıştır. Devam eden yatırımlar tamamlandığında GES kapasitesi 20 MW'a ulaşacaktır. 2019'dan bugüne kadar 34.500 MWh güneş enerjisi üretilerek enerji maliyetlerimizin düşmesine katkı sağlanmıştır. Ayrıca ilk kez rüzgar enerjisi santrali (RES) kurulumu çalışmalarını da başlattık."
"BİYOLOJİK ARITMA KAPASİTEMİZİ YÜZDE 55 YÜKSELTEN BİR DÖNÜŞÜM YAPTIK"
2019 yılından bugüne aralarında Ataköy 2. Kademe, Tuzla 3. Kademe ve Baltalimanı Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi’nin de yer aldığı toplam 1 milyon 263 bin m³/gün kapasiteli 10 yeni atık su arıtma tesisi inşa ettik. Bugün geldiğimiz noktada, 2018 yılında 1 milyon 797 bin m³/gün olan biyolojik ve ileri biyolojik atık su arıtma tesisi kapasitemizi, yüzde 55 artırarak 2 milyon 784 bin metreküp güne yükselttik. İhale ve projelendirme süreçleri süren tesislerimiz tamamlandığında mevcut kapasitemizi 2018 yılına göre yüzde 138 artırarak 4 milyon 287 bin m³/güne çıkaracağız. Böylece İstanbul'da biyolojik ve ileri biyolojik arıtılan atık su oranını yüzde 38'den yüzde 58'e yükselttik. Kurum bünyesinde de sıfır atık ilkesini yaygınlaştırarak 128 tesis ve hizmet noktamız için Sıfır Atık Belgesi aldık.
"HALİÇ’E 665 MİLYON METREKÜP CAN SUYU VERDİK"
Alibeyköy ve Kağıthane dereleriyle Haliç'e taşınan çamurun olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak amacıyla Haliç Dip Çamur Tarama ve Susuzlaştırma Tesisimizin inşasını tamamlayarak işletilmek üzere İBB'ye devrettik. Özel tasarlanan gemimizle çıkarılan çamur minimum yüzde 50 oranında susuzlaştırılarak bertaraf ediliyor. Bunun yanı sıra, İstanbul Boğazı'ndan alınan suyu terfi merkezi aracılığıyla Haliç'e aktararak su sirkülasyonunu destekliyor; Haliç'i kirlilikten ve kötü kokudan arındırıyoruz. 2019'dan bugüne Haliç'e toplam 665 milyon m³ can suyu verilmiştir.
"İTEUS İLE DİJİTAL TAŞKIN RİSK HARİTALARINI ÇIKARDIK"
2019-2026 döneminde 285 km yağmur suyu hattı ve 16 km yağmur suyu tüneli imalatı gerçekleştirdik. 181 kritik noktada su baskını ve taşkın sorunlarına yönelik kalıcı altyapı çözümlerini hayata geçirdik. Yine bir ilke imza atarak İstanbul Taşkın Erken Uyarı Sistemi'ni (İTEUS) hayata geçiriyoruz. 2.200 km yağmur suyu kolektörünü ve 5.300 km dere aksını, yani toplamda 7.500 km'lik devasa bir akış mecrasını dijital ortamda modelledik. Bu verilerle şehrimizin taşkın risk haritalarını çıkardık ve imar planlama süreçlerine entegre ettik.
"DİJİTAL İKİZ VE ULUSLARARASI HİBELERLE TEKNOLOJİK DÖNÜŞÜM"
Veriyi sadece izleyen değil, veriden geleceği öngören bir İSKİ inşa ediyoruz. Dijital ikiz altyapımızla su tüketimini yüzde 97 doğrulukla öngörüyor, kayıp ve kaçakları tespit ediyoruz. Yazılım ve CBS altyapımızı yenilememizin sahadaki sonuçlarından biri, arızalara müdahale süresinin yüzde 80 oranında kısalması oldu. Akıllı sayaç sayımızı 18 binden 114 binin üzerine çıkarırken, 1 milyon 520 bin abonemize eğik kadranlı sayaç taktık. Yapay zeka asistanımız DAMLA'yı da devreye aldık. Kamu kaynaklarını verimli kullanmak adına İGDAŞ ile Ortak Sayaç Okuma Projesi'ni başlattık ve 14 noktada ortak vezne uygulamasına geçtik. Uluslararası alanda ise Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) ve ATOS ile Akıllı Ölçüm Pilot Projesi kapsamında 500 bin Euro tutarında hibe anlaşması imzaladık. Ayrıca 6 farklı ülkenin su idareleriyle Mutabakat Zaptı imzalayarak tecrübemizi uluslararası ölçeğe taşıdık.
"İNSANİ SU HAKKI İLE 10 BİLYAR LİRALIK SOSYAL DESTEK SAĞLADIK"
2019'dan bugüne hizmet verdiğimiz abone sayısı 6,5 milyondan 7 milyonun üzerine çıktı. İnsani Su Hakkı uygulamamızla 2019'dan bugüne İstanbullulara toplam 676 milyon m³ ücretsiz su sağladık. Bugün 15 m³ su tüketen bir haneye aylık yaklaşık 126 liralık destek sunuyoruz. Bugüne kadar sağladığımız toplam destek ise 10 milyar liraya ulaştı. Askıda Fatura uygulamamız kapsamında da yaklaşık 250 bin işlem gerçekleştirildi ve vatandaşlarımız arasında 55,5 milyon liralık dayanışma sağlandı.
"AFETLERE HAZIRLIK İÇİN İSTANBUL DIŞINDA FELAKET KURTARMA MERKEZİ KURDUK"
"İstanbul gibi büyük bir kentte afetlere hazırlıklı olmak bizim için bir tercih değil, zorunluluktur. Afet ve Acil Durum Şube Müdürlüğümüzü kurduk. 2019'dan bu yana 35 olan arama kurtarma personelimizi 130'a, araç sayımızı 12'ye çıkardık. Afet anında vatandaşlarımızın temiz suya ulaşabilmesi için her biri günlük 100 m³ kapasiteye sahip 2 adet mobil içme suyu arıtma sistemini devreye aldık. Depremde isale hatlarının esnek hareket edebilmesi için ülkemizde ilk kez uygulanan yöntemle 45 adet esnek boru bağlantı parçasının montajını tamamladık. Kritik sistemlerimizin afet anında çalışmasını sağlamak üzere İstanbul dışında bir Felaket Kurtarma Merkezi oluşturduk. Bizim görevimiz bugünün ihtiyacını karşılamakla bitmiyor; İstanbul'un suyunu ve altyapısını gelecek kuşaklara çok daha dirençli bırakmak zorundayız"