(ANKARA) - ABD ile İran arasında Pakistan’ın arabuluculuğunda 17 Haziran’da imzalanan ve çatışmaları sona erdiren 60 günlük Mütabakat Zaptı’nın (MoU) süresi bugün doluyor. Taraflar, nihai bir anlaşma için öngörülen süre içinde uzlaşmaya varamazken, Washington ve Tahran birbirini ateşkes koşullarını ihlal etmekle suçladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 15 Ağustos’ta İran’ın resmi haber ajansına yaptığı açıklamada, "ABD ile müzakereleri yeniden başlatma konusunda henüz bir karar almadık" dedi.
Mutabakat kapsamında İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki mayınları temizlemesi ve gemilerin 60 gün boyunca ücretsiz geçişine izin vermesi öngörülürken, tarafların nihai anlaşmada uranyum zenginleştirmeye ilişkin sınırlar konusunda uzlaşması planlanmıştı.
ABD ise deniz ablukasını 30 gün içinde sona erdirmeyi, nihai anlaşmanın ardından İran yakınlarında konuşlandırılan kuvvetleri geri çekmeyi ve yaptırımların kaldırılmasını da içeren ekonomik adımlar atmayı kabul etmişti.
MUTABAKAT SÜRECİNDE GERİLİM ARTTI
Taraflar, 60 günlük süre dolmadan mutabakatın uygulanmasına ilişkin karşılıklı ihlal suçlamalarında bulundu.
ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmadan yalnızca 10 gün sonra, 27 Haziran’da İran’ın düzenlediği saldırıları "ateşkesin akılsızca bir ihlali" olarak nitelendirmişti. Gerilim temmuz ayında da devam etti. Trump, 7 Temmuz’da "mutabakatın sona erdiğini" açıklarken, Pentagon da ABD’nin deniz ablukasına ilişkin tedbirleri ihlal ettiğini öne sürdüğü bir yük gemisine ateş açmıştı.
Tahran ise Washington’ın mutabakat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediğini savundu. İranlı yetkililer, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmadığını ve İran’ın dondurulmuş varlıklarına erişimine ilişkin taahhüt edilen adımları atmadığını belirterek, ateşkes sürecindeki tıkanmadan Washington’ı sorumlu tuttu.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN STATÜSÜ TARTIŞMA KONUSU
Ateşkesin sona ermesiyle birlikte Hürmüz Boğazı’ndan geçişin hangi koşullarda sürdürüleceği de gündemdeki başlıca konulardan biri oldu.
Trump, Hürmüz Boğazı üzerinde ABD’nin hak iddia etmesini öngören açıklamalarda bulunurken, İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, "Hürmüz Boğazı İran’ındı, İran’ındır ve İran’ın olmaya devam edecektir" sözleriyle karşı çıktı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 13 Ağustos’ta Newsmax’a röportajda, İran’a yönelik "Önümüzdeki hafta gelecek yeni açıklamaları takip edin. Bir ülkeye uygulanan ekonomik izolasyon tarihinde daha önce görülmemiş tedbirler alacağız" dedi.
Boğazdan dünya ticaretine konu olan petrolün yaklaşık yüzde 20’si geçiyor. Ateşkesin resmen sona ermesinin Körfez’de deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetleri üzerinde yeniden baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Taraflar arasında yeni bir görüşme tarihi açıklanmazken, Arakçi’nin son açıklaması kısa vadede müzakerelerin yeniden başlamasına ilişkin beklentileri zayıflattı.
