Haber: Tuba KARA / Kamera: Gencer KETEN
(İSTANBUL) - İstanbul genelindeki yaklaşık 10 bin sağlık kuruluşundan her gün toplanan ortalama 90 ton tıbbi atık, İBB Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı koordinasyonunda İSTAÇ ekiplerince güvenli şekilde bertaraf ediliyor. Türkiye'nin tek tıbbi atık yakma tesisine sahip olan İstanbul'da atıklar; yüksek sıcaklıkta yakma ve otoklavlarda sterilizasyon yöntemleriyle çevreye ve halk sağlığına zarar vermeyecek forma dönüştürülüyor. İBB Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanı Prof. Dr. Ayşen Erdinçler, “Tıbbi atıkların depolamaları tamamen çevreye zararsız bir şekilde sağlanıyor” dedi.
İstanbul'da sağlık hizmetlerinin güvenli ve kesintisiz sürdürülebilmesi açısından kritik önem taşıyan tıbbi atık yönetimi, atığın kaynağında oluştuğu andan nihai bertarafına kadar entegre bir sistemle yürütülüyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı koordinasyonunda İSTAÇ, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve ilgili çevre mevzuatı kapsamında kentteki sağlık kuruluşlarının atıklarını 7/24 esasıyla topluyor. Kamu, özel ve üniversite hastanelerinden aile sağlığı merkezlerine, diyaliz ünitelerinden güzellik merkezleri ve diş polikliniklerine kadar yaklaşık 10 bin noktadan toplanan günlük ortalama 90 ton tıbbi atık, İBB’ye ait lisanslı tesislerde güvenli şekilde bertaraf ediliyor.
Türkiye genelinde oluşan toplam tıbbi atığın yaklaşık dörtte birinin meydana geldiği İstanbul'da, bertaraf süreçleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış Tıbbi Atık Yakma Tesisi ile Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi üzerinden yürütülüyor. Tesislerde uygulanan iki temel bertaraf yöntemi şöyle:
"YAKMA YÖNTEMİ: 1995 yılında işletmeye alınan ve günlük 24 ton kapasiteye sahip olan İBB Tıbbi Atık Yakma Tesisi, Türkiye'de sadece tıbbi atık üzerine çalışan tek yakma tesisi olma özelliğini taşıyor. Tesis bünyesinde kimyasal ve patojenik atıklar 850 ile 1100 santigrat derece arasındaki yüksek sıcaklıkta yakılarak taban külüne dönüştürülüyor. Yanma sırasında oluşan baca gazları ise Sürekli Emisyon İzleme Sistemi aracılığıyla anlık olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na aktarılıyor.
STERİLİZASYON YÖNTEMİ: 2026 yılı itibarıyla kapasitesi günlük 144 tona ulaştırılan Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi'nde enfeksiyöz atıklar otoklavlarda 3,2 bar basınç altında, 140-145 santigrat derece sıcaklıkta 40 ila 60 dakika boyunca tutuluyor. Pandemi döneminde yapılan ilave otoklav yatırımıyla kapasitesi yüzde 33 artırılan tesiste işlem gören atıklar, enfeksiyon riski ortadan kaldırılarak evsel nitelikli zararsız atık statüsüne dönüştürülüyor."
STERİLİZASYONDA ÇOK KATMANLI KONTROL VE DÜZENLİ DEPOLAMA
Sterilizasyon sürecinin etkinliği; her işlemde kullanılan kimyasal indikatör bantlar, haftalık biyolojik indikatör testleri ve 3 ayda bir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü yetkilileri gözetiminde yapılan bağımsız doğrulama testleriyle teyit ediliyor. Sterilize edilerek tehlikesiz hale getirilen atıklar; geçirimsiz taban, geomembran, sızıntı suyu arıtma ve gaz toplama altyapısına sahip 2’nci sınıf düzenli depolama sahalarında toprakla temas etmeyecek şekilde depolanıyor.
PROF. DR. ERDİNÇLER: “TIBBİ ATIKLAR, HALK SAĞLIĞINA TAMAMEN ZARARSIZ ŞEKİLDE ETKİSİZ HALE GETİRİLİYOR”
Sürecin teknik detaylarına ilişkin bilgi veren İBB Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanı Prof. Dr. Ayşen Erdinçler, şu değerlendirmelerde bulundu:
“İstanbul genelinde her gün 90 ton tıbbi atık üretiliyor. Bu atıkların özellikleri diğer atıklardan çok farklı. Bunlar patojenik yani hastalık sebebiyeti verebilen mikroorganizmaları taşıdıkları için halk sağlığı açısından özenle, ayrı toplanmaları ve bertaraf edilmelerinin de yönetmeliklere uygun olarak yapılması gerekiyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi olarak her gün bu atıkları hastanelerden, muayenehanelerden, tıp merkezlerinden, sağlık ocaklarından, dövmecilerden, diş polikliniklerinden, diyaliz merkezlerinden, tüm sağlık kurum ve kuruluşlarından 7/24 201 kişilik bir ekip ve lisanslı 69 tıbbi atık toplama aracımızla birlikte topluyoruz. Ayrıca MOTAT sistemine uygun olarak taşıyoruz. MOTAT, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Mobil Tehlikeli Atık Taşıma Takip Sistemi. Dolayısıyla bu bakanlık tarafından da kontrol ediliyor. Taşıdıktan sonra bunları bertaraf tesislerimize getiriyoruz. Bertaraf tesislerimizde özellikle kimyasal işlem görmüş patojenik atıklar, yani hastalık yapabilen atıklar Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne göre yakılarak bertaraf ediliyor. Bizim de bugün içinde bulunduğumuz bu yakma tesisimizde 850 ile 1100 derece arasında bu atıklar yakılıyor. Ayrıca bu atıkların yanması sırasında emisyonlar yani baca gazları oluşuyor. Bu gazlar da sürekli olarak emisyon izleme sistemiyle online olarak izleniyor ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 'na da anlık olarak iletiliyor. Diğer enfeksiyoz yani enfeksiyona sebep olabilecek atıklar ise sterilizasyona tabi tutuluyorlar. Sterilizasyon ünitemizin kapasitesi günde 144 ton. Burada sterilizasyona tabi tutulan tıbbi atıklar daha sonra ikinci sınıf düzenli depolama sahalarımızda gömülüyorlar. Yani böylece çevreye hiçbir şekilde zarar vermeden ve halk sağlığına hiçbir şekilde zarar vermeyecek şekilde etkisiz hale geliyorlar. Zaten sterilizasyon işlemi sonrası da bu enfeksiyoz atıklar tamamen, tehlikesiz atık formuna dönüşüyorlar. Sterilizasyon işlemi Tıbbi Atıkların Yönetimi Yönetmeliği’ne göre sürekli olarak geçerlilik testiyle sağlamlaştırılıyor. Özellikle biyolojik ve kimyasal bir takım indikatörler kullanılıyor. Her sterilizasyon yapıldığında kimyasal indikatörle o sterilizasyonun geçerlilik testi yapılırken, haftada bir de biyolojik indikatörle tekrar bu testler yenileniyor ve bunların hepsi de bakanlığa raporlanıyor.”
“ÖRNEK ALINAN VE TÜRKİYE'NİN TEK TIBBİ ATIK YAKMA TESİSİ”
“İstanbul'daki hem sterilizasyon hem yakma tesisini içeren Tıbbi Atık Bertaraf Tesisi’miz, tüm Türkiye'de örnek alınan bir tesistir. Çünkü Türkiye'de üretilen tüm tıbbi atıkların da dörtte biri kadarı bu tesislerde bertaraf edilmektedir. Bugün burada bulunduğumuz İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin Tıbbi Atık Yakma Tesisi, Türkiye'de tek sadece tıbbi atık yakan yakma tesisidir. Bu açıdan da büyük önem arz etmektedir. Kapasitesi günlük 24 tondur. İçinde saatte 1,5 tonu işleyebilen, sterilize edebilen 4 adet otoklav bulunmaktadır. Otoklavlanan yani sterilizasyona tabi tutulan atıklar, tamamen tehlikesiz hale geldikten sonra ikinci sınıf düzenli depolama sahalarında bertaraf edilerek, tamamen çevreye zararsız bir halde nihai depolamaları sağlanmaktadır.”
İSTAÇ TIBBİ ATIK BERTARAF ŞEFİ GÖR: “ATIKLAR TOPRAKLA TEMAS ETMEDEN ZARARSIZ HALE GETİRİLİYOR”
Saha ve tesis operasyonlarına ilişkin detayları paylaşan İSTAÇ Tıbbi Atık Bertaraf Şefi Ahmet Çağrı Gör ise şunları kaydetti:
“İstanbul'da yaklaşık 10 bin sağlık kuruluşundan tıbbi atıkları topluyoruz. Bunlar büyük hastaneler, diş hekimi muayenehaneleri hatta güzellik merkezleri de olabiliyor. Toplanan tıbbi atıklar özel donanımlı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan lisans almış araçlarla toplanmaktadır. Toplanan tıbbi atıklar, Odayeri Katı Atık Bertaraf Tesisi içerisinde bulunan Tıbbi Atık Yakma Tesisi ve Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi’mizde işlem görmektedir. Yakma tesisinde yakılan atıklar, ki yaklaşık 800 ila 1100 derece arasında yakıyoruz, tamamen taban külüne dönüşür. Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi’nde ise tıbbi atıklar özel buharlı sterilizatörler içerisinde sterilize edilir ki bunu biz düdüklü tencereye benzetebiliriz. Buhar kullanılarak tamamen en ufak mikroorganizmanın dahi yaşamasına fırsat vermeyecek şekilde bu işlem gerçekleşmektedir. Tıbbi atıkları, Tıbbi Atık Yakma Tesisi ve Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi’nde zararsız hale getirdikten sonra düzenli depolama yöntemiyle bertaraf ediyoruz. Düzenli depolama yöntemleri Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılan özel tesislerdir. Bu tesislerde özel hazırlanmış sahalar kesinlikle toprakla temas etmeyecek şekilde, özellikle gaz ve sızıntı sularının toplanmasıyla çevreye zarar vermeyecek şekilde teşkil edilirler ve bu sayede doğamız korunmuş olur. Tıbbi Atık Sterilizasyon Tesisi’mizde tıbbi atıkların sterilize edilip edilmediği harici kontrol metotlarıyla denetlenmektedir. Bu kapsamda her işlemde tıbbi atıklar kimyasal indikatör bant kullanılarak denetleniyor. Her hafta biyolojik indikatörlü test hizmeti alıyoruz ve her 3 ayda bir de Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı İl Müdürlüğü yetkilileri nezaretinde bu test işlemleri gerçekleştiriliyor.”