Haber: Mehmet OFLAZ

(ANKARA) - Hatay'da 6 Şubat depremlerinde Özel İskenderun Yüksek Öğrenim Erkek Öğrenci Yurdu'nun yıkılmasına ilişkin açılan tazminat davasında hazırlanan bilirkişi raporunda, aralarında Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın da bulunduğu beş kamu kurumunun toplam yüzde 40 kusurlu olduğu tespit edildi.

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinde, Hatay'ın İskenderun ilçesi Kurtuluş Mahallesi'nde, içinde Özel İskenderun Yüksek Öğrenim Erkek Öğrenci Yurdu'nun da bulunduğu Büyük Çarşı İş Hanı'nın yıkılması sonucu, üniversite öğrencilerinin de aralarında bulunduğu 16 kişi yaşamını yitirdi.

Öğrenci yurdunda 19 yaşındaki oğlunu kaybeden anne, Hatay 4. İdare Mahkemesi'nde İskenderun Belediyesi, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Hatay Büyükşehir Belediyesi, Gençlik ve Spor Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına karşı tazminat davası açtı.

İki yüksek inşaat mühendisi, bir jeoloji mühendisi, bir yüksek şehir plancısı ve bir yüksek mimar tarafından hazırlanan bilirkişi raporu dosyaya sunuldu.

KAMU KURUMLARI YÜZDE 40 SORUMLU

ANKA Haber Ajansı muhabirinin edindiği bilgiye göre, raporda müteahhit, fenni mesul, yapı sahibi ve yurt işletmecisinin yüzde 60 oranında kusurlu olduğu, idarenin kusur oranlarının da İskenderun Belediyesi için yüzde 15, Gençlik ve Spor Bakanlığı için yüzde 15, Hatay Büyükşehir Belediyesi için yüzde 5, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı için yüzde 3 ve AFAD için yüzde 2 olarak sıralandı.

KONUTKEN ÖZEL ÖĞRENCİ YURDUNA ÇEVRİLMİŞ

Raporda, başlangıçta konut olarak projelendirilen yapının daha sonra özel öğrenci yurdu olarak kullanılmasının, kullanım amacı ve kullanıcı yoğunluğu açısından önemli bir değişiklik olduğu kaydedilerek, "Çok sayıda öğrencinin barınacağı bu tür yapılarda can güvenliği yönünden daha yüksek düzeyde hassasiyet gösterilmesi, yalnızca sınırlı sayıdaki karot numunesinin basınç dayanımı sonuçlarıyla yetinilmeyerek yapının taşıyıcı sistem özelliklerinin, mevcut hasarlarının, donatı düzeninin, zemin ve temel koşullarının ve deprem performansının bütüncül biçimde incelenmesi gerekirdi" denildi.

Ayrıca, konut olarak ruhsatlandırılan bir yapının yurt olarak kullanılabilmesi için gerekli kullanım amacı değişikliğinin imar mevzuatı kapsamında değerlendirilmesi, gerekli tadilat ruhsatının düzenlenmesi ve yapının yurt kullanımına uygunluğunu gösteren tadilat projelerinin hazırlanması gerektiğine işaret edilen bilirkişi raporunda, İskenderun Belediyesi kayıtlarında yapıya ilişkin herhangi bir tadilat ruhsatına rastlanmadığı aktarıldı.

Raporda, "Buna göre Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın izin sürecinde yapının mevcut ruhsatındaki kullanım amacıyla fiili kullanımının uyumlu olup olmadığını incelemesi, kullanım amacı değişikliğine ilişkin tadilat ruhsatını ve onaylı projeleri talep etmesi; söz konusu belgeler bulunmaksızın yapının öğrenci yurdu olarak faaliyetine izin vermemesi gerekirdi" ifadesine yer verildi.

YURT İZNİNDE KAPSAMLI PERFORMANS ANALİZİ YAPILMALIYDI

Bakanlığın yurt olarak kullanılacak yapıya ilişkin izin ve denetim sürecinde kapsamlı bir performans analizi yerine yalnızca 10 Ocak 2022 tarihli karot basınç dayanım raporunun esas alındığı hatırlatılan bilirkişi raporunda, bu incelemenin yapının deprem güvenliğini ortaya koymak için tek başına yeterli olmadığı vurgulandı.

Söz konusu raporda beton basınç dayanımı ortalama 25,12 N/mm² olarak ölçülürken, deprem sonrasında savcılık talimatıyla yapılan deneylerde bu değer 12,86 N/mm² olarak tespit edildiği anımsatılarak, iki sonuç arasındaki farkın olağan kabul edilemeyecek ölçüde olduğu ve izin aşamasında sunulan raporun güvenilirliği ile yapıyı temsil kabiliyetinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiği belirtildi.

Bilirkişi heyeti, gerekli tadilat ruhsatı ve onaylı projeler aranmadan, yeterli teknik inceleme yapılmadan yapının öğrenci yurdu olarak kullanılmasına izin verilmesi nedeniyle bakanlığın izin ve denetim görevini gerekli dikkat ve özenle yerine getirmediği kanaatine vararak yüzde 15 kusurlu olduğunu değerlendirdi.

RUHSAT VE DENETİM SÜREÇLERİNDE KUSUR TESPİT EDİLDİ

Raporda, Hatay ilinde 12 Ağustos 2001 tarihinden önce inşa edilen yapılarda, yapı denetim sistemi henüz yürürlükte olmadığından, ruhsatlandırma, uygulama ve iskan süreçlerindeki kontrol yetkisinin doğrudan belediyelere ait olduğu hatırlatılarak, belediyelerin ruhsat öncesinde projelerin ilgili yönetmeliklere uygunluğunu incelemenin yanında, inşaat sürecinde ise yerinde denetim yapmakla yükümlü olduğu kaydedildi.

Raporda, "Yönetmeliklerin öngördüğü teknik şartlara uygun bir proje hazırlanması, sahada bu imalatların aynı nitelikte uygulanması ve belediye denetiminin etkin biçimde yürütülmesi halinde, söz konusu yapının 6 Şubat 2023 depremlerinde göçmeden ayakta kalması beklenirdi" denilerek, bu nedenle belediyenin kusur oranı yüzde 15 olduğu aktarıldı.

FAY HATLARINDAKİ YAPILAŞMAYA YETERLİ ÖNLEM ALINMADI

Bilirkişi raporunda, Hatay Büyükşehir Belediyesi'nin Çevre Düzeni Planı'nda fay hatları ve yakın çevresindeki yapılaşmaya ilişkin yeterli önlemleri almaması ve İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) kapsamındaki görevlerini eksiksiz yerine getirmemesi nedeniyle yüzde 5 oranında kusurlu olduğu değerlendirildi.

BAKANLIK, GEREKLİ ÖNLEMLER ALINMADAN PLANI ONAYLADI

Raporda, yüksek deprem riski taşıyan Hatay'da Çevre Düzeni Planı'ndaki gerekli önlemler alınmadan planı onaylayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın da kusurlu olduğu belirtildi.

Bakanlığın, 1975 yılında hazırlanan deprem yönetmeliğini 1997'ye kadar teknolojik ve bilimsel gelişmelere rağmen güncellemeden yürürlükte tutması ve hazır beton ile nervürlü donatı kullanım zorunluluğunun 2000 yılı sonrasında uygulanmaya başlanması (geç uygulamaya konulması) nedeniyle kusurlu olduğu değerlendirilerek, kusur oranı yüzde 3 olarak belirlendi.

HATAY İRAP'INDA SOMUT RİSK ANALİZİ YAPILMADI

Bilirkişi raporunda, 2021 yılında hazırlanan Hatay İRAP'ta 5,5 Mw büyüklüğündeki deprem olasılığının ve 7,5 Mw büyüklüğündeki depremin en kötü senaryo olarak değerlendirildiği, ancak hangi bölgelerin etkileneceğine ilişkin somut, veriye dayalı ve haritalı bir çalışma yapılmadığı, kurum ve kuruluşların sorumluluklarının ise genel ifadelerle sınırlı kaldığı kaydedildi.

Raporda, Kahramanmaraş için hazırlanan 2022 tarihli İRAP'ta 7,5 Mw büyüklüğündeki deprem simülasyonuyla risklerin ve kurumların sorumluluklarının ayrıntılı biçimde ortaya konulduğu, Hatay raporunun da bu açıdan yetersiz kaldığı belirtildi. AFAD'ın Doğu Anadolu Fay Zonu'na ilişkin kapsamlı ve veriye dayalı değerlendirme yapmayarak kanunda belirtilen görevlerini eksik yerine getirdiği değerlendirilerek kusur oranı yüzde 2 olarak belirlendi.

KAPATMA KARARINA RAĞMEN FAALİYETTE OLDUĞU ORTAYA ÇIKMIŞTI

Kredi ve Yurtlar Kurumu Hatay İl Müdürlüğü, 27 Ocak'ta ANKA Haber Ajansı muhabirinin öğrenci yurdunun yıkılmasına ilişkin sorusunu şöyle yanıtlamıştı:

"Açılış ruhsatı verildiği anda ilgili yurt, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından denetime bağlı iken, Bakanlığımıza devredildikten sonra 21 Aralık 2021 tarihinde yapılan denetim sonucunda düzenlenen rapora istinaden, Hatay Valiliği'nin oluru ile 'kurum açma izni ile işyeri açma ve çalışma ruhsat iptali' yapılarak kurumun faaliyetine son verilmiştir. Yapılan incelemede, Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü Yükseköğretim Özel Barınma Birimince, 21 Aralık 2021 tarihli işlem sonrası ilgili mercilere gerekli kapatma bildirimlerinin yapıldığı tespit edilmiştir."

Bilirkişi raporunda, 2021'de yurdun faaliyetine son verildiği ve ilgili mercilere gerekli bildirimler yapılmasına rağmen yurdun kapatılmadığına yönelik bir değerlendirme yer almadı.