Haber: Nilgün Hande ÖZTÜRK

(ERİVAN) - Son üç yıldır Washington'da yaşayan ve Kafkasya'daki barış süreçlerine katkı sunmak amacıyla sık sık Ermenistan’a giden eski HDP Milletvekili Garo Paylan, geçtiğimiz günlerde Erivan’da sokakta yürürken bir kadının “Neden Türkçe konuşuyorsun?” diye tepki göstermesiyle gündeme geldi.

Ermenistan’ın başkenti Erivan’da Anka Haber Ajansı’nın sorularını yanıtlayan Garo Paylan, Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci, sınırın açılması, Ermenistan seçimleri ve üç gün önce yaşadığı olayla ilgili açıklama yaptı.

"HAPSE GİRME RİSKİM NEDENİYLE TÜRKİYE'DEN AYRILMAK ZORUNDA KALDIM"

2023 Türkiye genel seçimlerinin ardından siyasi baskılar ve hapse girme riski nedeniyle Türkiye'yi terk etmek zorunda kaldığını belirten Garo Paylan, "Arkadaşlarım hapse girmemin bir anlamı olmadığını, Amerika’dan Türkiye-Azerbaycan-Ermenistan barış süreci için daha faydalı olabileceğimi söylediler ve iyi ki de beni ikna etmişler. Son 3 yıldır Washington’da yaşıyorum ve 3-5 ayda bir Ermenistan’ı ziyaret ediyorum. Maalesef Türkiye’ye gelemiyorum ama süreçlerin ileri götürülmesi için Türkiye ile de temas halindeyim" dedi.

“BANA SALDIRAN KADINA DAHİ TEPKİ GÖSTEREMİYORUM”

Ermenistan ziyaretleri sırasında sokakta ilk kez milliyetçi bir tepkiyle karşılaştığını ve "Niye Türkçe konuşuyorsun?" eleştirisine maruz kaldığını aktaran Paylan şunları söyledi:

"Türkiye’de milletvekiliyken Türklerin ve Kürtlerin büyük bölümünün sevgisini kazandım. Ermenistan’a her geldiğimde de barış mücadelemden dolayı el üstünde tutuldum. Ancak ilk kez böyle bir tepkiyle karşılaştım. İronik olan şu ki, yanımdaki teyzem Malatya’da büyüdüğü ve o dönem Ermenice konuşmak yasak olduğu için Ermenice bilmiyordu. Ben ona Ermenistan’ı anlatırken bu tepki geldi. Bana saldıran, provokatörlük yapan kadına dahi tepki göstermiyorum. Çünkü sınırın her iki tarafında da ciddi ön yargılar var. Yüz yıllık kopukluğun üç günde bitmesini bekleyemeyiz. Türkiye toplumunun belki binde biri Ermenistan’ı görmüştür, Ermenistan halkının ise en fazla yüzde 5'i Türkiye’de bulunmuştur. Bu ön yargıları aşmanın tek yolu sınırları açmak, ilişkileri geliştirmek ve halkların kucaklaşmasını sağlamaktır."

"PUTİN VE TRUMP BÖLGEYİ PAZARLIK KONUSU YAPABİLİR"

Bölge jeopolitiğinde zaman kaybedilmemesi gerektiğinin altını çizen Paylan, geçen yıl Ağustos 2025'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in, ABD Başkanı Donald Trump’ın ara buluculuğunda Beyaz Saray’da bir barış anlaşması imzaladığını ve kamuoyunda "Zengezur Koridoru" olarak bilinen hattın adının "Trump Koridoru" haline geldiğini hatırlattı. Garo Paylan, şunları kaydetti:

"Amerika, yüzde 95 çıkarları üzerine kurulu bir ülke. Sizin Türk, Ermeni ya da Azeri olmanızla ilgilenmiyorlar. Gürcistan’ın Rusya’nın etki alanına girmesiyle Batı için Orta Asya enerjisine ulaşacak güvenli bir B planı (Ermenistan-Azerbaycan hattı) hayati hale geldi. Türkmen gazının ve Kazak petrolünün Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması büyük bir jeoekonomik hikayedir. Ancak benim kaygım şu: Ukrayna Savaşı bağlamında yarın öbür gün Putin ve Trump bir masa etrafında oturup yeni bir 'Yalta Zirvesi' yapabilirler. Putin, Trump’a 'Ben Ukrayna’da sana taviz vereyim, sen de benim arka bahçem olan Ermenistan ve Azerbaycan’ı bana bırak' derse, Trump bu adımı atabilir. I. Dünya Savaşı’ndan sonra kurulan Kafkas cumhuriyetleri, kendi aralarında anlaşamadıkları için 2,5 yıl içinde Bolşeviklerin işgaline uğramıştı. Aynı hatayı yeniden yapmamalıyız."

"TÜRKİYE AĞIRKANLI DAVRANIYOR, ERDOĞAN KISA VADELİ BAKIYOR"

Rusya’nın, 35 yıl boyunca hem Ermenistan’a hem Azerbaycan’a silah satarak iki ülkeyi birbiriyle kavga ettirdiğini ve hegemonyasını sürdürdüğünü belirten Paylan, Türkiye’nin bu oyunu bozmak için tarihi bir fırsat penceresine sahip olduğunu ancak Ankara'nın adımlarında geç kaldığını savundu. Paylan, şöyle devam etti:

"Türkiye 90'larda ve 2008'deki futbol diplomasisinde Rusya parmağını okuyamadı ve etkili rol oynayamadı. Şimdi yeni bir fırsat var. Türkiye, sınırları açarak, Orta Asya’ya doğru enerji, data ve demiryolu koridorlarını hayata geçirerek bölgedeki etkisini barış yoluyla artırabilir. Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan siyasete çok kısa vadeli, 'ne kazanıyorum, ne kaybediyorum' mantığıyla bakıyor. Türkiye, en son 3. ülke vatandaşlarına sınırı açmak için Mart ayı adına söz vermişti ancak gene açmadı. Bu yavaşlık Ermenistan halkındaki travmayı derinleştiriyor ve güveni zedeliyor."

Azerbaycan-Türkiye ilişkilerine değinen Paylan, "Aliyev’in Türkiye’de ciddi yatırımları var. Erdoğan ne zaman sıkışsa Azerbaycan seçimlerden önce de dahil olmak üzere maddi destek sağladı. Erdoğan bu ilişkiyi bozmak istemiyor ancak Türkiye 'büyük abi' rolünü oynamalı ve tek taraflı davranmayı bırakıp barışı hızlandırmalıdır" dedi.

ERMENİSTAN SEÇİMLERİ VE PAŞİNYAN'IN DURUMU

Ermenistan'daki parlamento seçim atmosferini değerlendiren Paylan, Başbakan Nikol Paşinyan’ın seçimi kazanacağını öngördüğünü ancak anayasayı değiştirecek çoğunluğa ulaşmasının zor olduğunu belirtti. Paylan, "Paşinyan’ın yüzde 50 civarında bir oy alacağını düşünüyorum. Bu, yaşanan savaş ve travmalara rağmen büyük bir başarıdır. Ancak Aliyev’in barış anlaşması için dayattığı anayasa değişikliği baskısı ters tepiyor. Muhalefet, bunun 'Aliyev’in anayasası' olduğunu savunuyor. Aliyev bu baskıdan vazgeçerse Paşinyan daha demokratik bir anayasa sürecini rahatça yürütebilir. Eğer Türkiye ve Azerbaycan sınırları açıp barış sürecini hızlandırsaydı, Paşinyan bu seçimi, yüzde 70’le kazanabilirdi. Süreç yavaş ilerlediği için Rusya yanlıları halka 'Bakın, Türkiye kapıyı bile açmıyor, bunlara güvenilmez, sırtımızı Rusya’ya yaslamalıyız' propagandası yapıyor. En büyük hata barışı ağırdan alan Türkiye ve Azerbaycan’ındır" görüşünü savundu.

Garo Paylan, önümüzdeki süreçte Trump’ın da katılacağı NATO Zirvesi marjında, Erdoğan, Aliyev ve Paşinyan’ın katılımıyla sınır kapısından ilk kamyonun geçişini izleyecekleri tarihi ve pozitif bir kırılma zirvesinin organize edilmesi önerisinde bulundu.

"ERDOĞAN VE BAHÇELİ TARİHE NASIL BİR HİKÂYE BIRAKACAKLARINA KARAR VERMELİ"

Eski milletvekili Garo Paylan, Terörsüz Türkiye sürecine ilişken de "Türkiye demokrasisi pirince giderken bulgurdan oldu. Bundan büyük üzüntü duyuyorum. Ancak şu an önümüzde yeni bir durum var. Erdoğan ve Bahçeli güçlü liderler, tüm gücü ellerinde konsolide ettiler. Türkiye tarihinde bu denli gücü sadece Atatürk, İnönü ve şimdi Erdoğan toplayabildi. Şimdi 70'li yaşlarında olan bu iki lider, siyasi kariyerlerinin sonuna gelirken arkalarında nasıl bir hikaye bırakacaklarına karar vermeliler. 2028 seçimlerini kazanıp kazanmamaktan ziyade, Kürt meselesini ve Ermeni meselesini çözmüş, toplumsal barışı sağlamış liderler olarak mı tarihe geçmek istiyorlar? Kürt hareketi ve Abdullah Öcalan bu barış iradesini her zaman ortaya koyuyor. Ancak Erdoğan bence hala anketlere bakıyor ve tam olarak karar vermiş değil. Geçmişle yüzleşmeyi başaramadık, bari sınırları açarak ve insan insana ilişkiler kurarak geleceğimizi inşa edelim" değerlendirmesini yaptı.