Haber: Narin Diri
(ANKARA) - ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi, Yunanistan, Güney Kıbrıs, İsrail, Mısır ve Hindistan ile enerji, ulaştırma ve savunma iş birliğini artırmayı amaçlayan Doğu Akdeniz Geçidi Yasası'nı onayladı. Tasarı, böylece Kongre'deki bir sonraki aşamaya taşınırken Türkiye'nin dışında şekillenen bölgesel enerji ve ulaşım projelerine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi.
Doğu Akdeniz'i Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru'nun (IMEC) önemli bir ayağı haline getirmeyi amaçlayan yasa tasarısında Türkiye'ye herhangi bir rol verilmezken, Doğu Akdeniz'in IMEC kapsamında Yunanistan, Güney Kıbrıs, İsrail ve Mısır üzerinden Avrupa'ya bağlanması öngörülüyor.
Tasarı metninde ABD'nin, Yunanistan-Güney Kıbrıs-İsrail-ABD formatındaki "3+1" mekanizmasına ve Doğu Akdeniz Gaz Forumu'na desteğinin sürdürülmesi çağrısı yapılıyor. Tasarı ayrıca İsrail, Güney Kıbrıs ve Yunanistan'ı birbirine bağlamayı amaçlayan Yunanistan-Mısır elektrik bağlantısı (GREGY), Yunanistan-Bulgaristan doğal gaz hattı ve LNG terminalleri gibi projeleri Avrupa'nın enerji güvenliği açısından kritik altyapılar arasında gösteriyor.
"IMEC’İN UYGULANABİLİRLİĞİ TARTIŞMALI"
Konuya ilişkin ANKA Haber Ajansı'na değerlendirmelerde bulunan eski büyükelçi Hasan Göğüş, Doğu Akdeniz'deki enerji projelerinin önemli bölümünün henüz somut sonuç üretmediğini söyledi. Göğüş, Bir dönem İsrail gazının Güney Kıbrıs ve Yunanistan üzerinden Avrupa'ya taşınmasını öngören EastMed boru hattı projesini hatırlatarak, projenin ekonomik açıdan sürdürülebilir bulunmadığını ifade etti.
Göğüş, Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) için de benzer değerlendirmelerde bulundu. Koridorun çok sayıda ülke, liman ve ulaşım türünü kapsadığına dikkati çeken Göğüş, "Bunların hepsi henüz tartışılıyor. Kuvveden fiile geçmiş değil" dedi. Türkiye'nin savunduğu Kalkınma Yolu Projesi ve Orta Koridor gibi alternatif güzergâhların da masada olduğunu belirten Göğüş, bölgesel ulaştırma projeleri arasında rekabetin sürdüğünü kaydetti.
BÖLGEDE TÜRKİYE KARŞITI BİR EKSEN
Göğüş yasa tasarının ABD Kongresi Dış İlişkiler Komitesi tarafından onaylanmasının da son yıllarda bölgede ortaya çıkan siyasi hizalanmalar bakımından okunması gerektiğini söyledi.
Göğüş, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun bu yıl Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin İsrail ziyareti öncesinde dile getirdiği ve Hindistan, Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı içeren "ittifaklar altıgeni" vizyonunun da son dönemde oluşan bölgesel hizalanmanın göstergelerinden biri olduğunu ifade etti. Netanyahu açıkça Hindistan, Yunanistan ve Güney Kıbrıs'ı saymış, diğer ülkeleri ise isim vermeden "Arap, Afrika ve Asya ülkeleri" diye özetlemişti.
"Son 4-5 senedir Türkiye'ye karşı bir gruplaşma oldu" diyen Göğüş, bu yapının içinde İsrail, Güney Kıbrıs, Hindistan ve Ermenistan'ın yer aldığı değerlendirmesinde bulundu.
"HİNDİSTAN İLE İLİŞKİLER DÜZELTİLEBİLİR"
Göğüş'e göre son dönemde Türkiye-Pakistan ilişkilerinin öne çıkması, Ankara ile Yeni Delhi arasındaki ilişkileri olumsuz etkiledi. Ancak bunun kalıcı bir durum olmadığını belirten Göğüş iki ülke ilişkilerinin yeniden geliştirilmesine yönelik girişimlerin bulunduğunu ve Hindistan tarafının da bu konuda istekli olduğunu söyledi.
"Türkiye'nin Pakistan'la geleneksel olarak çok yakın ilişkileri var. Ama bu yakın ilişkiler Hindistan'la ilişkilerin geliştirilmesine engel olmamalı" diyen Göğüş, Ankara'nın iki ülke arasında denge gözetmesi gerektiğini ifade etti.
"BU İTTİFAK DİPLOMASİYLE PARÇALANABİLİR"
Türkiye'nin karşı karşıya olduğu bölgesel hizalanmanın kalıcı olmadığını düşünen Göğüş, ikili ilişkilerin geliştirilmesinin mevcut yapıyı zayıflatabileceğini söyledi. Ermenistan ile son dönemde başlayan normalleşme sürecine dikkati çeken Göğüş, "İkili ilişkilerin geliştirilmesi bu ittifakı parçalayacaktır" değerlendirmesinde bulundu.
İsrail ile ilişkilerin geleceğinin ise bölgesel gelişmelere bağlı olduğunu belirten Göğüş, İran ile ABD arasında sağlanan uzlaşı ve Orta Doğu'da olası bir normalleşme sürecinin zaman içinde Ankara-Tel Aviv hattındaki gerilimi de azaltabileceğini ifade etti.
ABD Kongresi Dış İlişkiler Komitesi’nin onayladığı tasarı, ABD yönetimine bölgedeki enerji ve savunma projelerinin ilerleyişine ilişkin Kongre'ye yıllık rapor sunma yükümlülüğü de getiriyor. Tasarının yasalaşabilmesi için Senato ve Temsilciler Meclisi'nde kabul edilmesi ve ardından ABD Başkanı'nın imzasına sunulması gerekiyor.