(ANKARA) - Tunç Çağı'nın en önemli ticaret merkezlerinden biri kabul edilen Kayseri Kültepe'deki kazılarında bulunan 4 bin yıllık mühürlü kil zarf, ENCI adlı taşınabilir tarayıcı ile çözüldü.

Hamburg Üniversitesi Manuskript Kültürleri Araştırma Merkezi (CSMC) ile Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi (CNRS) öncülüğünde, Türkiye’den araştırmacılar ve müze uzmanlarının katkısıyla yürütülen proje kapsamında Türkiye’ye getirilen ENCI adlı taşınabilir tarayıcı, kil zarfların fiziksel olarak açılmasına gerek kalmadan içlerindeki metinlerin üç boyutlu olarak görüntülenmesini sağladı.

Söz konusu teknolojinin Anadolu ve Mezopotamya'da ticaret ve hukuk tarihine ilişkin yeni bilgiler sunması bekleniyor.

Araştırmacılara göre, MÖ 3. binyılın ortalarından itibaren Yakın Doğu'da mektuplar ve hukuki belgeler, ikinci bir kil tabakasıyla kaplanarak mühürleniyordu. Zarfların üzerinde tarafların ve tanıkların mühürleri bulunuyor, bu yöntem hem belgelerin gizliliğini hem de uzun yolculuklar sırasında fiziksel bütünlüğünü koruyordu. Metinlerin okunabilmesi için ise zarfın kırılması gerekiyordu.

MÜZELERDE TAŞINABİLİR LABORATUVAR DÖNEMİ

Hamburg Üniversitesi'nin aktardığına göre, günümüze yaklaşık 1 milyon çivi yazılı tablet ulaştı. Ancak mektup tabletlerin bir kısmı hiçbir zaman alıcılarına teslim edilmediği için binlerce yıl boyunca mühürlü kaldı.

Müzelerde korunan eserlerin zarar görmesini önlemek amacıyla kil zarfların açılmaması nedeniyle, araştırmacılar eserlerin bulunduğu yerde tarama yapabilecek taşınabilir bir sistem geliştirdi.

Sekiz modüler parçadan oluşan ENCI, müzelerde radyasyon kontrollü altyapı gerektirmeden çalışabilecek şekilde tasarlandı. Sistem, yüksek enerjili X-ışınları kullanarak kil zarfların iç yapısını görüntülüyor ve araştırmacıların belgeleri sanal ortamda "açmasına" imkan tanıyor.

İlk denemeleri Hollanda'da gerçekleştirilen cihaz, daha sonra Paris'teki Louvre Müzesi'nde bulunan mühürlü tabletlerde kullanıldı. Türk makamlarından gerekli izinlerin alınmasının ardından ENCI, 2024 ve 2025 yıllarında Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde kurularak 150'den fazla mühürlü kil zarfı taradı.

KÜLTEPE'DEKİ ESERLER DE TARAMADAN GEÇTİ

Projenin ikinci Türkiye misyonunda cihaz, Kayseri Arkeoloji Müzesi'nde de kullanıldı. Kayseri'nin 22 kilometre kuzeydoğusunda yer alan ve Tunç Çağı'nın en önemli ticaret merkezlerinden biri kabul edilen Kültepe kazılarında bulunan kil, cam, taş ve metal eserler üzerinde taramalar gerçekleştirildi.

Asurologlar, fizikçiler, arkeometristler ve bilgisayar bilimcilerinden oluşan ekip, özel yazılımlar yardımıyla elde edilen görüntüleri işleyerek daha önce erişilemeyen metinleri görünür hale getirdi.

Burada yaklaşık 4 bin yıldır mühürlü halde bulunan kil zarfların içindeki çivi yazılı tabletler zarar verilmeden okundu. Zarftan, Asurlu tüccarlar arasında yapılan bir tahıl ticareti sözleşmesi çıktı.

Araştırmacılar, yöntemin yalnızca gizli kalmış yazıları ortaya çıkarmakla kalmadığını, aynı zamanda kilin içinde bulunan taş, tohum, salyangoz ve diğer organik kalıntıların da tespit edilmesine olanak sağladığını belirtiyor. Bu bulguların, tabletlerin ve zarflarının nasıl üretildiğine ilişkin yeni bilgiler sunabileceği ifade edildi.

Araştırmacılar, zarar vermeden inceleme imkanı sunan bu teknolojinin, dünyanın farklı müzelerinde bulunan mühürlü antik belgelerin okunmasında yeni bir dönemin kapısını aralayabileceğini belirtiyor.