(ANKARA) - Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünlerinin kullanımının çocuklar ve gençler arasında giderek daha erken yaşlarda yaygınlaştığına dikkati çekerek, "Çocuğunuzun elinde içi su buharı dolu, güzel kokulu küçük bir cihaz görüyorsunuz. Onun neye maruz kaldığını anlamak için mutlaka uzman olmanıza gerek yok, bu ürünlerin hiçbiri çocuklar için güvenli değil" dedi.
Türkiye’de satışı ve ticareti yasal kısıtlamalar kapsamında bulunan elektronik sigara, vape ve ısıtılmış tütün ürünlerinin, özellikle internet üzerinden yürütülen kaçak satış kanalları ve denetimsiz çevrim içi alışveriş ortamları aracılığıyla çocuklara ulaşabildiği belirtiliyor.
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, "sessiz bir halk sağlığı tehdidi"ne işaret ederek, velileri uyardı.
Verilere göre, çocuklar ve gençler arasında elektronik sigara kullanımında endişe verici bir artış yaşandığını vurgulayan Prof. Dr. Aslan, bu ürünlerin yalnızca yetişkinlere yönelik olduğu yanılgısından kurtulmak gerektiğini söyledi.
Aromaları, şeker kokuları, kalem veya USB bellek görünümündeki tasarımların tesadüf olmadığına vurgu yapan Aslan, "Tütün endüstrisi, bilinçli olarak çocukları ve gençleri hedef alıyor" diye konuştu.
Türkiye’de elektronik sigara ve benzeri ürünlerin ithalatı ve satışı yasal kısıtlamalar kapsamında yer aldığını, bu ürünlerin kapalı alanlarda kullanımının da tütün mevzuatı çerçevesinde yasaklı kabul edildiğini anlatan Prof. Dr. Aslan, ancak yasal düzenlemelerdeki boşluklar ve denetim eksikliklerinin uygulamada ciddi sorunlara yol açtığını vurguladı.
Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, "Yasak tek başına yeterli değil. Denetim yoksa, caydırıcı yaptırım yoksa ve ebeveynler ile öğretmenler bu ürünlerin ne olduğunu bilmiyorsa, kağıt üzerindeki yasakların çocuklar için bir karşılığı olmaz" değerlendirmesini yaptı.
"Zararsız" görünüm, gerçek tehlike
Elektronik sigaraları çocuklar için çekici kılan etkenlerden birinin, bu ürünlerin geleneksel sigaraya kıyasla "daha masum bir imajla sunulması" olduğunu aktaran Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, "Çocuğunuzun elinde içi su buharı dolu, güzel kokulu küçük bir cihaz görüyorsunuz. Onun neye maruz kaldığını anlamak için mutlaka uzman olmanıza gerek yok, bu ürünlerin hiçbiri çocuklar için güvenli değil" dedi.
23 Nisan’ın çocuklara ait bir bayram olduğunu hatırlatan Prof. Dr. Ayşe Tana Aslan, bu özel günde asıl kutlamanın, çocukları her türlü bağımlılıktan uzak tutmaktan geçtiğini belirterek, "Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, bize çocuklarımıza karşı taşıdığımız sorumluluğu hatırlatıyor. Bu sorumluluk; onlara özgür, sağlıklı ve bağımlılıksız bir gelecek bırakmayı kapsar. Elektronik sigara ve benzeri ürünlerin çocuklara ulaşmasına karşı mücadele, bu sorumluluğun somut bir yansımasıdır" ifadelerini kullandı.
DSÖ verileri: 12 milyon çocuk mevcut elektronik sigara kullanımı bildirdi
DSÖ verilerine göre, 13–15 yaş arası çocuklar arasında elektronik sigara kullanımına ilişkin veriler, bu yaş grubundaki küresel nüfusun yüzde 45’ini kapsayan 110 ülkeden elde edildi. Bu kapsamda 12 milyon çocuk mevcut elektronik sigara kullanımı bildirdi. Bu sayı, 110 ülke genelinde nüfus ağırlıklı ortalama yüzde 6’lık bir yaygınlığa karşılık geliyor.
DSÖ’ye göre elektronik sigara kullanımına ilişkin anket verisi bulunmayan yüzde 55’lik çocuk grubunun yaklaşık yarısı, elektronik sigara satışının yasak olduğu ülkelerde yaşamaktadır. Geri kalan kısım için ise kullanımın sıfır olmadığı varsayılmaktadır; bu nedenle 12 milyonluk sayı gerçekte olduğundan daha düşük bir tahmin.
Denetimlerin artırılması, kaçak satış kanallarına yönelik yaptırımların güçlendirilmesi ve okullarda farkındalık eğitimlerinin yaygınlaştırılması acil önlemler arasında sayılıyor. Uzmanlar, özellikle gençlerin ilgisini çeken aromaların kısıtlanması gerektiğini de önemle vurgulanıyor.
Türkiye’de ortaokul ve lise öğrencilerinin dahi bu ürünlere erişebildiğine ilişkin bulgular uzmanlar tarafından kamuoyuyla paylaşılıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu ürünlerin tüketici ürünü olarak serbest piyasada yer almasına izin verilmesi ve gençlere yönelik agresif biçimde pazarlanmasından endişe duyuyor. Halihazırda 88 ülkede elektronik sigara satın alımı için asgari yaş sınırı bulunmazken, 74 ülkede bu zararlı ürünlere yönelik herhangi bir düzenleme yer almıyor.
Tütün endüstrisi, elektronik sigara ve benzeri ürünleri çocukları ve gençleri hedef alacak şekilde sosyal medya başta olmak üzere çeşitli yöntemlerle pazarlıyor ve tanıtıyor. Binlerce farklı aroma seçeneği de bu ürünlerin gençler açısından cazibesini artırıyor.
Elektronik sigaralarda 16 binden fazla aroma seçeneği bulunuyor. Bu ürünler sosyal medya ve influencer’lar aracılığıyla çocukları hedef alırken, bazı tasarımlarda çizgi film karakterleri kullanılıyor. Ürünlerin bir kısmı ise oyuncak ya da oyunları andıran tasarımlara sahip.