Haber: Seyfi ÇELİKKAYA

(YOZGAT) - Yozgat Veteriner Hekimler Odası Başkan Yardımcısı Yusuf Canbolat, "Yozgat'ta toplamda 4 bin civarı ishal kiti dağıttık. Yozgat Veteriner Hekimliği Odasına bağlı serbest hekimlerimiz ishal bir buzağı geldiği zaman testlerini yaptılar. Bunların rota, korona, E Coli ya da kriptomu olup olmadıklarını bu test kitleri sayesinde anlayabildiler. Sonuç olarak da tedaviyi uygularken başarı oranları arttı. Dört ilçedeki buzağı ölümleri yüzde 5'e kadar düştü" dedi.

İshale bağlı su kaybı ve beslenme hatalarının buzağı ölümlerinde en önemli faktör olduğu, ölümleri azaltmak için erken teşhisin önemine işaret edildi. Yozgat’ta ilk kez 2022-2024 yılları arasında pilot bölge olarak belirlenen Sorgun, Sarıkaya, Saraykent ve Akdağmadeni ilçelerinde ‘Erken teşhis ile buzağılar ölmesin’ adlı proje uygulandı. Sorgun İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Yozgat Veteriner Hekimler Odası işbirliğiyle yürütülen proje kapsamında, yapılan çalışmalar doğrultusunda 4 binin üzerinde hasta buzağının hayata tutunması sağlandı.

Veteriner Hekim Bilal Memiş, tarım ve hayvancılığın ön planda olduğu Yozgat’ta hayvan varlığının artırılması yönünde yürütülen çalışmalar kapsamında, buzağı ölümlerinin azaltılabilmesi için besicilere büyük görevlerin düştüğünü söyledi. Doğan buzağıları yaşatmakta problemler yaşadığını, en büyük problemlerden birisinin de buzağı isalleri olduğunu aktaran Memiş, ishalle mücadelenin sadece aşıyla mümkün olduğunu bildirdi. Hayvan hastalanmadan aşılarının yapılması halinde ishalin görülmediğini aktaran Memiş, aşının 450-500 lira civarında olduğunu, Türkiye'de ciddi olarak görülebilen beş çeşit öldürücü ishalden üç tanesinin yok edebildiğini anlattı.

"Doğumların artmasıyla beraber günlük 2-3 tane vaka geliyor"

Veteriner Hekim Bilal Memiş, doğumların başlamasıyla birlikte ishale bağlı vakalarda arttığına dikkat çekerek, besicilere şu uyarılarda bulundu:

"Kış mevsiminin gelmesiyle beraber bölgemizde buzağı ishalinde artış meydana geldi. Bu ishallerin başlıca sebepleri bakteriyel ve viral enfeksiyonlarla seyrediyor. Bunların yanında paraziter enfeksiyonlar da seyredebiliyor. Buzağı ishalinin başlıca sebepleri bakteriyel, viral ve paraziter kaynaklı olabiliyor, protozoa kaynaklı. Bunların tedavi yöntemleri var. Tedavide öncelikle önem taşıyan bunlardan korunma yöntemleri. Gerek annelerin gebeliğinin son dönemlerinde yaptığımız aşı çalışmaları, gerek yeni doğan buzağıların aşıları, anne sütünden ilk ağız sütü burada çok büyük öneme sahip. Buzağının doğum alanı, hijyen koşulları, barınma alanı çok büyük etkiye sahip ishallerde. Korunmada başlıca faktörler, annenin aşılanması, buzağı doğunca buzağının gerekli vitamin takviyeleri, ahırların temizliği, dezenfeksiyonu buzağı ishalinin önüne geçmede en öncelikli durumlar. Şu anda doğum sezonunun başlamasıyla beraber doğumların artmasıyla beraber günlük 2-3 tane vaka geliyor. Ülkemizde zaten buzağı ishalinden ölen hayvan sayımız yüzde 35'lerde. Bu rakam Avrupa'da yüzde 5 dolaylarında. Bunun önüne geçmemiz için aşılama takvimlerine uyulması, ahırların dezenfeksiyonunun yapılması, veteriner hekimlerle birlikte hayvan sahiplerinin senkronize çalışması gerekiyor. Burada da hayvan sahiplerinin tabii bilinç bilinçlendirilmesi lazım."

Yozgat Veteriner Hekimler Odası Başkan Yardımcısı Yusuf Canbolat, buzağı ölümleri ve bu ölümlere neden olan ishal vakalarını en aza indirmek amacıyla uyguladıkları ve hazırlık aşamasındaki projeler hakkında bilgi verdi. "Buzağılar ölmesin" projesini hazırlarken Türkiye'de meydana gelen buzağı ölümlerinin yüzde 30 civarı olması, bunun Yozgat il genelinde yüzde 15-20'lerde seyretmesinden yola çıkarak hazırladıklarını bildiren Canpolat, "Buzağı hayvan üreticisinin olmazsa olmaz bir üründür. Günümüzde buzağıların ortalama fiyatları 40 bin liradan başlamaktadır" diye konuştu.

"Artık veteriner hekimlerimiz ishalin tespitini 5 dakika içinde koyabiliyor"

Buzağı ölümlerinin temel sebebinin ishal olduğuna dikkati çeken Canpolat, şunlar söyledi:

"İshal etkeni Türkiye'de genelinde başlıca dört ana maddede değerlendiriliyor. Bunlar Rota, Corona, Kripto, E Coli. Buzağı ishal kitlelerini dağıtırken bu etkenlerden hangisinin bu hayvanı hasta ettiğini teşhis edip, veteriner hekimlerimizi doğru yönlendirmek amaçlı dağıttık. Projemiz Sorgun ilçesi, Saraykent ilçesi, Akdağmadeni ilçesi ve Sarıkaya ilçesinde yürütüldü. Toplamda 4 bin civarı ishal kiti dağıttık. Yozgat Veteriner Hekimliği Odasına bağlı serbest hekimlerimiz ishal bir buzağı geldiği zaman testlerini yaptılar. Bunların rota, korona, E Coli ya da kriptomu olup olmadıklarını bu test kitleri sayesinde anlayabildiler. Sonuç olarak da tedaviyi uygularken başarı oranları arttı. Dört ilçedeki buzağı ölümleri yüzde 5'e kadar düştü. Projemiz sayesinde iki amaca ulaştık. Birincisi veteriner hekimlerimizi test kitiyle tanıştırdık. Artık veteriner hekimlerimiz ishal bir buzağı geldiğinde ishalin sebebine tespitiyle sadece 5 dakika içinde teşhis koyabiliyor. Teşhise istinaden doğru tedavi uyguluyor. İkinci bir kazanımımızda ishal kitleri ile vatandaşı tanıştırdık. Vatandaşlar artık ishal buzağılarını tedaviye götürdüklerinde veteriner hekimden bu kiti kullanmalarını istiyorlar. Bu kitin doğruluğuna ve kesin tedavisine kanaat getirmiş oldular. Bu şekilde bir yönlendirmemiz oldu."

"Türkiye'de ilk defa bir ilde ishal haritasını çıkardık"

Proje sayesinde üçüncü bir kazanımlarının daha olduğunu vurgulayan Yusuf Canpolat, "Türkiye'de ilk defa bir ilde ishal haritasını çıkardık. İshal haritasının özelliği şu; bu etkenlerden hangileri hangi ilçelerde, hangi köylerde daha yoğun? Bunu internet üzerinden de yayınladık. Buna göre veteriner hekimlerimiz artık bu hayvanları tedavi ederken bu köyde hangi etkenin daha yoğun olduğunu bilip o etken üzerine tedavi etmeye başladılar. Ayrıca projemizin devamında düşündüğümüz bir adım olarak da hayvanların bu ishal etkenlerini kökten çözmek üzerine teknik bir proje hazırlamayı düşünüyoruz. Buzağı ölümlerini daha çok düşüreceğiz” ifadelerini kullandı.

"Köylülerimiz E Coli'ye karşı mücadele edebilirler"

İshal kitlerini proje kapsamında tanıtım amaçlı KOP idaresi destekli olarak ücretsiz dağıttıklarını aktaran Canpolat, besicilere şu uyaralırda bulundu:

"Veteriner hekimlerimiz de hayvan sahiplerini ücretsiz olarak yaptılar. Fakat bunlar piyasada aktif olarak ücret karşılığında bulunabiliyor, temin edilebiliyor. Şu an için bir ishal kiti ortalama 1000-1500 lira arasında seyrediyor. Vatandaşlarımız ve bu pilot bölge dışındaki veteriner hekimlerimiz de bu ishal kitlerini temin doğru teşhis koymada daha emin bir yol ilerleyebilirler. Buzağıların ishali dünya genelinde çoktur ama Türkiye'de yaygın olarak dört ana maddede yaygınlaşır. Bunlar rota, korona, e coli ve kriptodur. Rota korona, koronavirüs insanların da tanışıklık olduğu bir virüstür. Biz veteriner hekimler olarak bunun 1960'lardan 1950'lerden beri mücadelesini vermekteyiz. Bunlar viral enfeksiyonlardır ve viral tedavi gerektirir. Kriptosporidiyoz, E coli de bakteriyal bir enfeksiyondur. E coli zaten insanlarda da ishal etkeni olarak bilinen bir bakteridir.

Köylülerimiz E Coli'ye karşı mücadele edebilirler. Bunun için kendi köylülerinin içme sularının klorlama çalışmasını takip edebilirler. Ama Rota ve Corona için köylülerimizin çok fazla yapabileceği bir şey yoktur. Sadece anne karnında buzağıya iğne ilaç tedavisiyle ancak yapılabilir. Kriptonun da biraz daha temizlikle alakası var. Projemizin devamında bu dört etkene karşı bir çalışma yürütmek istiyoruz. E Coliye karşı köylülerimizde içme sularının kontrol edilmesi büyük bir önem taşıyor. Rota ve Koronaya karşı ahırların dezenfeksiyonu ve anne karnında yapılan bir tedavinin önem taşıdığı, kriptoya karşı da yine ahırların temiz ve düzenli olması bu dört hastalığın etkeninde büyük mücadelede yer alır."