Haber: Olcay AYDİLEK
(ANKARA) - Hazine’nin, ocak-mart döneminde yavaşlayan altın üzerinden borçlanması, nisan ayında tekrar hızlandı. Nisanda 18,4 ton ödeme yapan Hazine, bu tutarın yüzde 95’ine karşılık gelen 17,6 ton yeni borçlanmada bulundu. Hazine, yalnızca bu yıl ocak-nisan döneminde altınla yaptığı borçlanmaya karşılık yabancılara, yatırım ve emeklilik fonları ile bankalara (bu kâğıtları alan bireylere), 411,4 milyar TL’lik faiz (değerleme farkı dahil) ödedi.
TEPAV Merkez Direktörü Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, ANKA Haber Ajeansı'na, Hazine’nin altınla yaptığı borçlanmanın ayrıntılarını ve bu borçlanmanın bazı kesimlerde yarattığı büyük zenginliği ve devletin milyarlarca liralık vergi kaybını anlattı.
Yılmaz, Hazine’nin birkaç yıldır altınla borçlandığını belirterek, nisan sonunda kümülatif olarak 2024 ve 2025 yıllarındaki borçlanmalardan gelen 2026 vadeli 183,9 ton altının yüzde 58,8'inin itfa edildiğini, itfa edilen tutarın yüzde 79,2'si seviyesinde yeniden borçlanıldığını söyledi.
9,4 milyar dolar ödeme
Yılmaz, "Bu dönemde itfa edilen 8 kağıt üzerinden yaptığımız hesaplamaya göre altının ons fiyatındaki değişmeye karşılık gelmek üzere değerleme (alım satım kazancı) ve faiz olarak finansal kurumlara toplam 411,4 milyar TL ödeme yapıldı, bunun 17,3 milyar TL'si doğrudan faiz ödemesi. ABD doları cinsinden toplam ödeme 9,4 milyar dolar" diye konuştu.
Dolar bazında yıllık yüzde 128 faiz
Altınla borçlanmanın finansman maliyetine de işaret eden Yılmaz, "2024 yılında çıkarılan kâğıtlar üzerinden yıllık bazda ortalama dolar bazında yüzde 128, 2025 yılı kâğıtları üzerinden yüzde 68 seviyesinde oldukça yüksek sayılacak geniş tanımda faiz ödemesi yapılmış oldu. Tekrar altını çizersem, dünyanın hiçbir ülkesinde bu seviyede altına dayalı borçlanma ve ödeme portföyü yok" dedi.
Yılmaz, değerleme farkının bir finansman maliyeti olarak bütçe giderlerinde yer almadığını belirterek, "Borçlanmanın finansman maliyeti niteliğinde olan değerleme farkı nisan sonunda 394 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Bir tür gider olan bu tutar borç stokuna ilave edilmiş gözükmekle birlikte, bu kâğıtları elinde bulunduranlar açısından bir gelir etkisi yaratmakta ve ekonomide toplam talebi artırmaktadır. Bu ise geliri artan kesimlerin servet etkisi ile harcamalarının artması ve enflasyonist etki yaratılması anlamına gelmektedir" ifadesini kullandı.
Üst gelir gruplarına servet transferi
Yılmaz, altının, dolar ve TL üzerinden yüksek seviyeye ulaşan değerleme farkının Hazine üzerinden üst gelir gruplarına önemli bir servet transferi etkisi yarattığını söyledi.
Büyük vergi kaybı
TEPAV Merkez Direktörü Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, altınla yapılan borçlanmanın vergi boyutuna da dikkati çekerek, "Bütçe üzerinden yapılan ödemede genel vergileme rejimi dışında sınırlı vergi var. Yabancılara hiç yok diyebiliriz. Altına dayalı kâğıtların ilk üç ayda yaklaşık yüzde 60’ı ödendi, yılın başından bu yana dile getirmemize rağmen bu kazançlara yönelik ilave bir vergi düzenlemesi yapılmadı. Buradaki vergi kaybının 50 milyar TL’yi aştığını söylemek yanıltıcı olmayacaktır" diye konuştu.