Gençağa Karafazlı
(RİZE) - Doğa Derneği'nin açtığı dava sonucunda Danıştay'ın, Doğu Karadeniz'de "ğaço" ya da "ciciyen" olarak bilinen kızıl sırtlı örümcek kuşunun avlanmasına yasak getiren kararı, bu kuşu atmaca yakalamakta kullanan yurttaşlarca protesto edildi.
Danıştay’ın kararının ardından Rize’nin Ardeşen, Pazar ve Fındıklı ilçelerinde bir araya gelen yaşlı, genç çok sayıda atmaca tutkunu, kızıl sırtlı örümcek kuşunun avlanmasını yasaklayan kararın, yüzyıllardır süregelen bir kültürün yok olmasına neden olacağını dile getirdi. Atmaca geleneğinin Karadeniz’in kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayan yurttaşlar, alınan kararın yeniden gözden geçirilmesini istedi.
Fındıklı ilçesinde Hayati Aykut Parkı’nda düzenlenen buluşmaya Avcılar ve Atmacacılar Dernek başkanları, sivil toplum kuruluşu temsilcileri, siyasi parti temsilcileri, muhtarlar ve çok sayıda vatandaş katıldı. Toplanan kalabalık, atmaca kültürünün yalnızca bir av geleneği değil, aynı zamanda kuşaktan kuşağa aktarılan toplumsal bir bağ olduğunu ifade ederek, “Bu kültür gençlerin birbirine âşık olması kadar doğal ve değerlidir” sözleriyle tepkilerini dile getirdi.
"İki sevgiliyi kimse ayıramadığı gibi bizi de bu kültürden kimse ayıramaz"
Bir protestocu, “82 yaşındayım. Yaklaşık 70 yıldır bu kültürün içindeyim. Bu sevda öyle bir sevdadır ki, iki sevgiliyi kimse ayıramadığı gibi bizi de bu kültürden kimse ayıramaz. Bizi ancak ölüm ayırır. Ben bu dünyada atmacacılığı bırakmayı düşünmüyorum. Mezar yerimi bile Çerge’nin, yani Tenten’in yanına ayırttım. Kültürümle yaşadım, kültürümle anılmak istiyorum” dedi.
Fındıklı Avcılar ve Atmacacılar Derneği Başkanı Hüseyin Uzunhasanoğlu ise şunları söyledi:
“Bizim kültürümüze yasak koyulmasını kabul etmiyorum. Atmacalar göç zamanında İzmir’e, Mersin’e gönderilir. Bunun sebebi bellidir; göç yollarına daha kolay ulaşmaları içindir. Sezon bittiğinde, soğuk başladığında bu kuşlar burada uçamaz. Biz de onları zarar görmeden göç yollarına ulaştırırız. Bu işin ne kadar özenle yapıldığını herkes bilir. Bu yasakları koyanlar da artık bilsin istiyorum. Fındıklı Belediyesi’ne ve Fındıklı Belediye Başkanına teşekkür ederiz. Diğer belediyelere de örnek olmasını dileriz. Basın açıklamalarımız ve mücadelemiz devam eder. Arhavi’de, Hopa’da, Ardeşen’de, Pazar’da ve Rize’de açıklamalar yapılır. Yasaklar kalkana kadar bu mücadelenin peşini bırakmayız. Direne direne kazanacağız.”
“Atmacanın yasaklanması, bu kültürün yok olması anlamına gelir"
Bir başka yurttaş ise şunları kaydetti:
“Atmacanın yasaklanması, bu kültürün yok olması anlamına gelir. Şiirlerimiz, şarkılarımız, sözlü anlatımlarımız bu kültürle birlikte yaşar. Bu gelenek yaklaşık bin yıldır devam eden bir ata sporudur. Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan kadim bir kültürdür. Ğaço meselesi bu kültürün temelidir. Hafif sabunlu suyla başlar. Ğaço yakalanır, ardından atmaca tutulur. Bu yöntem başka hiçbir kuşta yoktur. Atmacacılık insanları birleştirir. Bu iş A partisi, B partisi meselesi değildir. Hepimiz burada kardeşiz. Derelerde balık kalmaz, denizlerde balık tükenir, kimse ses çıkarmaz. Ama atmacayı tutup özgürlüğüne kavuşturmak yasaklanır. Buna itiraz ediyoruz. Atmacaya zarar verilmez. Dedelerimiz, atalarımız bu kuşla yaşamış, bu kültürü bugüne taşımıştır.“
"Kültür Bakanlığı atmacacılık kültürünü korunması gereken kültürel miras olarak bakanlık onaylamış"
Bir protestocu da "kesinlikle bu sorunun üstesinden geleceklerini" söyleyerek, "Rize Valiliği Kültür Bakanlığı'na müracaat etmiş. Bakanlık atmacacılık kültürünü korunması gereken kültürel miras olarak onaylamış. Bakanlığın onaylı belgesi var elimizde. Aynı zamanda UNESCO'nun somut olmayan kültürel miraslar listesinde atmacacılık kültürünün ismi var" dedi.
Dava
Doğa Derneği, 2021–2022 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu'nun (MAK) avlanabilecek hayvanlara ilişkin listesinden kızıl sırtlı örümcek kuşunun çıkarılması talebiyle Tarım ve Orman Bakanlığı aleyhine dava açmıştı. Danıştay 10. Dairesi, atmacanın yakalanmasında "yem" olarak kullanılan kızıl sırtlı örümcek kuşunun avlanmasına izin veren düzenlemeyi uluslararası sözleşmelere aykırı bularak iptal etmişti.
Rize, Trabzon ve Artvin'deki atmaca avcıları ise "yem kuşunun" yasaklanmasının atmacacılığı uygulamada durma noktasına getirdiğini savunuyor.