(ANKARA) - ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in, ABD’nin İran’la savaş halinde olduğu süreçte Tahran’a askeri ekipman sağlamayacağına söz verdiğini ileri sürdü. Trump, Pekin’i Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasına yönelik çabalarda potansiyel bir ortak olduğu söyledi.
ABD Başkanı Trump, Pekin’e gerçekleştirdiği devlet ziyareti sırasında ABD medyasına verdiği röportajda, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in kendisine Çin’in çatışma süresince Tahran’a silah satmayı reddedeceğini söylediğini ileri sürdü. Trump, “Askeri ekipman vermeyeceğini söyledi, bu büyük bir açıklama” dedi.
Trump, ayrıca Şi’nin küresel enerji sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasına destek verdiğini söyledi. Trump, buna ilişkin somut bir uygulama planı açıklanmadı. Çin’in halen büyük miktarda İran petrolü satın aldığını ifade eden Trump, “bunu yapmaya devam etmek istediğini” de ekledi.
Beyaz Saray’dan yapılan yazılı bir açıklamaya göre; Trump ve Xi, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda mutabık kaldı.
TEMEL ANLAŞMAZLIKLARDA SOMUT İLERLEME YOK
Trump, Zhongnanhai’de bugün gerçekleştirilen görüşmeler sonrası yaptığı açıklamalarda Şi ile “başkalarının çözemeyeceği sorunları çözdüklerini” söyledi ancak ayrıntı vermedi. ABD Başkanı, Çin’in 200 Boeing uçağı satın almayı ve ABD’den tarım ürünleri, enerji ile diğer malların alımını artırmayı kabul ettiğini söyledi. Ancak Çin’den henüz bu konuda bir açıklama gelmedi.
Trump ve Şi, Pekin’deki görüşmelerin ikinci gününü ilişkilerde “istikrar” vurgusuyla tamamlarken, iki ülke arasındaki temel anlaşmazlık konuları arasında görülen ticaret, Tayvan ve İran savaşı noktalarında somut bir ilerleme sağlanamadı.
ABD tarafların yeni ticaret ve yapay zeka mekanizmaları üzerinde çalışacaklarını açıkladı. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin’in ABD tarım ürünlerinden “çift haneli milyar dolar” seviyesinde ek ithalat yapmasının beklendiğini belirtti. Greer ayrıca yaklaşık 30 milyar dolarlık ürün üzerindeki tarifelerin azaltılmasını denetlemek amacıyla yeni bir ortak “Ticaret Kurulu” kurulacağını doğruladı.
YAPAY ZEKA İÇİN “KORUMA MEKANİZMASI”
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington ile Pekin’in yapay zeka güvenliği konusunda görüşmelere başlayacağını duyurdu.
Bessent, güçlü yapay zeka modellerinin hackerlar ve teröristler gibi devlet dışı aktörlerin eline geçmesini önlemek amacıyla “koruma mekanizmaları” geliştirileceğini söyledi.
ABD’li yetkililer, Çin’in yapay zekâ kapasitesinin hâlen Amerikan modellerinin gerisinde olduğunu savunuyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, ABD’nin Çin’e karşı “önde” kalmasının “hayati önemde” olduğunu vurguladı.
TAYVAN KONUSUNDA SERT MESAJLAR
Şi Cinping, ikinci görüşmelerinde Trump’ı yalnızca seçkin yabancı liderler için kullanılan Zhongnanhai yerleşkesinde ağırlarken, ilişkilerin “yapıcı stratejik istikrarın yeni aşamasına” taşınması gerektiğini söyledi.
Şi ayrıca Tayvan meselesinin yanlış yönetilmesinin “son derece tehlikeli bir durum” yaratabileceği uyarısında bulundu ve iki ülke arasında çatışma riskine işaret eden “Tukidides Tuzağı” ifadesini yineledi. Tukidides Tuzağı yükselen bir gücün mevcut hegemon gücü tehdit etmeye başladığında aradaki yapısal gerilim yüzünden savaş riskinin çok yükselmesini ifade eden bir uluslararası ilişkiler kavramı olarka biliniyor.
Trump ise Şi’nin ABD’nin “gerileyen bir ülke” olduğu yönündeki daha önceki yorumunun Joe Biden dönemine yönelik bir eleştiri olduğunu ileri sürdü ve sosyal medya paylaşımında “Şi bu konuda yüzde 100 haklı” dedi.
İNSAN HAKLARI KONUSU GÖLGEDE KALDI
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump’ın görüşmeler sırasında Hong Konglu tutuklu medya patronu Jimmy Lai ve diğer siyasi tutukluların durumunu gündeme getirdiğini söylese de Çin tarafından herhangi bir taviz sinyali gelmedi.
Yaklaşık on yıldır ABD başkanının Çin’e yaptığı ilk ziyaret olan Pekin zirvesi, tarafların ticaret savaşı sonrasında ilişkileri kontrollü şekilde yönetmeye çalıştığı bir dönemde gerçekleşiyor. Görüşmeler henüz tamamen sona ermedi. Pekin’deki iki günlük zirve devam ederken, Trump’ın Washington’a dönmesi öncesinde bugün son görüşmeler yapılıyor.