(ANKARA) - Fransa Parlamentosu geçen hafta 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medyaya erişimini yasaklayan yasa tasarısını kabul ederek TikTok, Instagram, Snapchat gibi uygulamaları çocuklara yasaklayan ilk Avrupa Birliği ülkesi oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, yasağı görevdeki son döneminin temel reformlarından biri olarak nitelendirdi ve eylül ayına kadar uygulamaya koyma sözü verdi.
Avrupa'da giderek daha fazla hükümet yaş doğrulama ve erişim kısıtlamalarını gündemine alıyor. Fransa Parlamentosu 21 Temmuz’da 15 yaşın altındaki çocukların sosyal medyaya erişimini yasaklayan yasa tasarısını kabul etti. Böylece Fransa, TikTok, Instagram, Snapchat gibi uygulamaları çocuklara yasaklayan ilk Avrupa Birliği ülkesi oldu. Fransa hükümeti, yasanın gerekçesinin çocukların ruh sağlığını koruma ve çevrim içi platformların bağımlılık yaratan tasarımlarının etkisini azaltma olduğunu bildirdi.
Araştırmalar, sosyal medya platformlarında kullanıcıları daha uzun süre çevrim içi tutmayı amaçlayan algoritmaların çocukları siber zorbalık, zararlı içerikler, uyku bozuklukları ile kaygı ve depresyon belirtileri riskinin artmasıyla ilişkilendirildiğini ortaya koydu. Dünyanın önde gelen üniversiterlerinden araştırmacılar, çocukların sosyal medya kullanımına karşı daha sıkı önlemler alınması çağrısında bulunuyor.
2023'te 40'tan fazla eyalet başsavcısı Meta'ya dava açtı. Davada, Facebook ve Instagram'ın çocukları platformda daha uzun süre tutmak için sonsuz kaydırma (infinite scroll), otomatik oynatma, bildirimler ve algoritmik öneriler gibi bağımlılık yaratan tasarım özelliklerini kullandığı, şirketin bu riskleri bildiği halde kamuoyunu yanılttığı öne sürüldü. Haziran 2026'da federal yargıç Meta'nın davayı düşürme talebini reddetti ve davanın görülmesine karar verdi. Ayrıca mahkeme, Meta'nın 13 yaş altındaki çocuklar için ebeveyn izni hükümlerine uymadığı yönündeki iddiaların yargılama konusu olabileceğine hükmetti.
SOSYAL MEDYADA YAŞ SINIRINI İLK UYGULAYAN ÜLKE: AVUSTRALYA
Çocuklar için sosyal medya sınırlamalarını uygulayan ilk ülke Avustralya, 2024 yılında kabul ettiği yasayla 16 yaşın altındaki çocukların belirli platformlarında hesap açmasına veya mevcut hesaplarını kullanmasını yasaklamıştı. Düzenleme 10 Aralık 2025’te yürürlüğe girdi ve çocuklara veya ebeveynlere ceza öngörülmezken, yükümlülüklerini sistematik biçimde ihlal eden şirketlere 49,5 milyon Avustralya dolarına, yaklaşık 1,64 milyar TL kadar para cezası verilebiliyor.
Avustralya eSafety kurumunun mart ayı raporuna göre, düzenlemenin ardından yaklaşık 4,7 milyon yaş kısıtlamalı hesap kaldırıldı veya erişime kapatıldı. Buna rağmen çok sayıda çocuğun yaş doğrulama sistemlerini aşmayı sürdürdüğü belirtildi.
ÇOCUKLARIN ÇEVRİMİÇİ GÜVENLİĞİ İÇİN KÜRESEL GİRİŞİM
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de 13 Temmuz'da çocukları “sömürücü algoritmalardan” korumak için sosyal medya yasağı sözü vermişti. Leyen'in taahhüdü, Avrupa Komisyonu'nun çevrim içi çocuk güvenliği için oluşturduğu bağımsız uzman kurulunun 13 yaşın altındaki çocuklara yönelik kısıtlama önerisinin ardından geldi.
Yunanistan 15 yaş altındaki çocukların Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi platformlara erişimini 1 Ocak 2027 tarihinden itibaren engellemeyi hedefliyor. Birleşik Krallık ise 16 yaş altına sosyal medya hizmeti sunulmasını yasaklayacak düzenlemeyi 2026 sonundan önce parlamentoya taşımayacak, Londra, yeni koruma tedbirlerini 2027 ilkbaharında yürürlüğe koymayı planlıyor.
Çocuklara yönelik sosyal medya kısıtlamalarına ilişkin planlamalar Avrupa’yla sınırlı değil. Vietnam da 16 yaşın altındaki çocukların, sosyal medya platformlarında içerik paylaşmasını, yorum yapmasını veya gönderilere tepki vermesini engelleyecek bir kararnameyi kabul etmeye hazırlanıyor. Benzer şekilde Malezya’da da 16 yaş altı için 1 Haziran 2026’da sosyal medya hesabı açma ve tutma yasağı getirilmişti. Yaş sınırının altında olduğu tespit edilen kullanıcılara, verilerini indirmeleri veya başka bir platforma aktarmaları için bir aylık süre tanındı.
TÜRKİYE’DE 15 YAŞ ALTINA SOSYAL MEDYA KISITLAMASI
Türkiye de benzer bir düzenlemeyi 1 Mayıs 2026’da Resmi Gazete’de yayımlanan 7578 sayılı Kanun kapsamında getirmişti. Düzenleme, sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasını yasaklıyor ve şirketlere yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü getiriyor. Kanun ayrıca 15-18 yaş grubuna yönelik ayrıştırılmış hizmetler ile hesap ayarları, ücretli işlemler ve kullanım süresinin sınırlandırılmasını kapsayan ebeveyn kontrol araçları öngörüyor. İlgili hükümlerin 1 Kasım 2026’da uygulanmaya başlaması bekleniyor.
Türkiye'deki düzenleme de çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik tartışmaların ardından gelmişti. Nisan ayında Kahramanmaraş'taki okul saldırısının ardından sosyal medyada yayılan tehdit ve şiddet içerikleri ile Telegram'da organize edilen provokatif paylaşımlar, çocukların çevrim içi güvenliğine ilişkin kaygıları artırmış, kısa süre sonra TBMM, 15 yaş altına sosyal medya yasağını içeren düzenlemeyi kabul etmişti.