Haber: Erva Gün
(TBMM) - Çocuk adalet sistemi, infaz süreçleri ve çocukların korunmasına yönelik düzenlemeleri içeren "Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi. Düzenlemeyle, silahı ihmal sonucu çocuğa ulaştıranlara 3 yıla kadar hapis cezası getirilirken, 12-18 yaş grubunda ağır suçlar için uygulanan ceza limitleri yükseltildi. Yasayla birlikte, ağır suç işleyen 15 yaş altı çocuklar için infaz indirimi uygulaması kaldırılırken, ayrıca mevzuatta kavramsal bir dönüşüme gidildi. Buna göre, "suça sürüklenen çocuk" kaldırılarak yerine "adli süreçteki çocuk" ifadesi getirildi.
"Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi", TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi.
Yapılan düzenlemeyle, ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilerek çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olunması müstakil suç haline getirildi. Fiilin daha ağır bir suçu oluşturmaması şartıyla, silahı tedbirsizce bulunduran kişilere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.
15-18 YAŞ GRUBUNDA CEZA LİMİTLERİ ARTIRILDI
Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) yapılan değişiklikle, 12-18 yaş grubundaki çocuklar için hapis cezalarının alt ve üst sınırları yükseltildi. Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren kasten öldürme ve ağır yaralama gibi suçlarda ceza üst sınırı 15-18 yaş grubu için 19 ila 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren durumlarda ise 15 ila 18 yıla çıkarıldı.
Kabul edilen önergeyle, yaralama suçlarında uygulanan yaş indiriminin kaldırılması yetkisi en ağır vakalarla sınırlandırıldı. Buna göre çocuk hâkimleri; yaralama sonucunda mağdurun bitkisel hayata girmesi, organ veya duyularını tamamen kaybetmesi, konuşma ya da çocuk yapma yeteneğinin yok olması, yüzünde kalıcı iz veya şekil bozukluğu oluşması, hamile bir kadının çocuğunu düşürmesi ya da yaralamanın ölümle sonuçlanması durumlarında yaş indirimini uygulayamayacak. Organ işlevinin zayıflaması veya kemik kırılması gibi daha hafif ağırlaşmış haller ise yaş indirimi kaldırma kapsamından çıkarıldı.
TEKERRÜR HÜKMÜNÜ DÜZENLEYEN MADDE METİNDEN ÇIKARILDI
Teklifin ilk halinde yer alan çocuklarda suçta tekerrür yaş sınırını 18’den 15’e düşüren madde, Genel Kurul görüşmelerinde kabul edilen önergeyle teklif metninden çıkarıldı.
AİLE İHMALİNE CEZA ARTIRIMI GETİRİLDİ
Genel Kurul’da kabul edilen ve yeniden düzenlenen maddede, aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal eden veli veya bakım sorumlularına verilen cezalar artırıldı. Aile bireyinin ihmali sonucunda çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, sorumluluğunu yerine getirmeyen kişiye verilecek ceza şikayet şartı aranmaksızın yarısından iki katına kadar artırılacak.
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) aldırılmadan hazırlanan iddianameler, CMK 174 maddesi uyarınca mahkemelerce iade edilecek.
İNFAZA KAPALI CEZAEVİNDE BAŞLANACAK
Çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması uygulaması kaldırıldı. İnfaza çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması ve iyi halli olanların eğitimevlerine ayrılması esası getirildi. Kapalı cezaevlerinde çocukların suç türlerine göre ayrı koğuşlarda barındırılması zorunlu kılındı.
İNFAZ DEĞERLENDİRME KURULUNA TBB AVUKATI DAHİL EDİLDİ
Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumlarından çocuk eğitimevlerine ayrılmasını değerlendirecek idare ve gözlem kurullarının oluşumu ve çalışma esasları yeniden belirlendi. Kurulda değerlendirmeleri yapacak uzman kadro ve öğretmenlerin nitelikleri netleştirilirken, değerlendirmesi olumsuz sonuçlanan çocuklar için yeniden değerlendirme süresi en fazla 6 ay olarak sınırlandırıldı.
Ayrıca Genel Kurul’da kabul edilen önergeyle, çocuk hükümlülerin kapalı cezaevinden eğitimevine ayrılmasını değerlendiren idare ve gözlem kuruluna Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu'ndan görevlendirilecek bir avukat da dahil edildi.
Terör ve örgüt suçları hariç tutulmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan eğitimevlerinde infaz edilecek. Firar eden veya disiplin cezası kesinleşenler kapalı cezaevine gönderilecek.
AGIR SUÇLARDA "1 GÜNE 2 GÜN" İNFAZ İNİRİMİ KALDIRILDI
Koşullu salıverilme hesabında 15 yaş altı çocuklar için uygulanan "1 günün 2 gün sayılması" kuralı, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal/ticareti ve örgüt kurma suçları bakımından kaldırıldı ve hesaplama 1 güne 1 gün olarak yeniden düzenlendi.
SOKAKTA VE İNTERNETTE BIÇAK VE DELİCİ ALET SATIŞINA YASAK
Av bıçağı, satır, döner bıçağı, ucu sivri tornavida, şiş, demir çubuk gibi aletlerin pazar yerlerinde, açıkta ve gezici tezgâhlarda satılması, 18 yaşından küçüklere satılması ve çocuklarca taşınması yasaklandı. İnternet ve mesafeli satışları da kapsayan düzenlemeye uymayanlara 5 bin lira, aletlerin vahim nitelikte olması durumunda 10 bin lira idari para cezası uygulanacak ve eşyanın mülkiyeti kamuya geçirilecek. 15 yaş altı çocuklar için çocuk hakiminden koruyucu tedbir talep edilecek. Sanat veya meslek icrası için gerekli durumlar yasaktan muaf tutuldu.
CEZA SORUMLULUĞU OLMAYAN ÇOCUKLARA YÖNLENDİRME TEDBİRLERİ
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için Çocuklar için Sosyal ve Toplumsal Hizmetler (20-300 saat), dijital risklerden korunma yani BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığı denetiminde 3 ay-2 yıl arası cihaz ve mecralara erişim takibi, kitap ve kütüphane, çevre temizliği/ağaçlandırma ve bağımlılıkla mücadele programları özel güvenlik tedbiri olarak tanımlandı.
RİSK ALTINDAKİ ÇOCUKLARA ACİL KORUNMA TEDBİRİ
Madde bağımlılığı, akıl hastalığı veya bulaşıcı hastalık nedeniyle tehlike oluşturan ve sağlık kuruluşuna gelen risk altındaki çocuk için uzman hekimce 24 saat içinde rapor düzenlenecek. Sağlık kurulu raporu doğrultusunda çocuk hâkimi 48 saat içinde acil korunma kararı verecek. Süreç boyunca gerekli tıbbi müdahale yapılacak ve ihtiyaç halinde kolluk kuvvetlerinden yardım alınacak.
Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı'nın ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
15 YAŞ ALTI İÇİN SOSYAL İNCELEME RAPORU ZORUNLU OLDU
Çocuk hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde yönlendirme tedbirleri denetimli serbestlik olarak uygulanacak. Mal varlığı suçlarında değerin az olması durumunda, çocuğun ekonomik şartları gözetilerek zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.
15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında Sosyal İnceleme Raporu (SİR) aldırılması zorunlu hale getirildi. 15 yaşından büyük çocuklar için rapor alınmaması durumunda gerekçesi iddianamede veya kararda açıkça belirtilecek.
Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasında kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek. Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nca, illerde valilik, ilçelerde kaymakamlıkça yürütülecek. Kararların gereğine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım sorumlularına çocuk hâkimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi verilecek.
MEVZUATTA KAVRAMSAL DÖNÜŞÜM: "ADLİ SÜREÇTEKİ ÇOCUK"
Yapılan bir diğer önemli düzenlemeyle ise "suça sürüklenen çocuk" ibaresi mevzuattan kaldırıldı. Sosyal Hizmetler Kanunu, CMK ve Çocuk Koruma Kanunu dahil ilgili tüm düzenlemelerdeki ifadeler "adli süreçteki çocuk" veya "hakkında adli süreç yürütülen" şeklinde değiştirildi.
AK PARTİLİ YÜKSEL: "HEDEFİMİZ, ÇOCUĞU TOPLUMA KAZANDIRAN ADALET SİSTEMİDİR"
Teklifin görüşmelerinin tamamlanmasının ardından açıklamalarda bulunan Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, "Bizim hedefimiz, çocuğa yalnızca suç meydana geldikten sonra temas eden bir adalet sistemi değil, bilakis riski önceden gören, çocuğu suça sürükleyen şartlarla mücadele eden, gerektiğinde erken müdahale eden, mağdur çocuğu koruyan, adli süreçteki çocuğu rehabilite ederek yeniden topluma kazandıran bütüncül bir çocuk adalet sistemidir. İnanıyorum ki bugün Meclis olarak ortaya koyduğumuz irade de tam olarak budur. Çocuğu merkeze alan, haklarını etkin bir biçimde koruyan ve hiçbir çocuğumuzu ihmal, istismar, şiddet veya suçun insafına terk etmeyen güçlü bir hukuk düzenidir. Bundan sonraki vazifemiz, kanunla ortaya koyduğumuz bu iradeyi uygulamanın her aşamasında aynı kararlılığa taşımaktır" dedi.