Haber: Ahmet ÜN - Kamera: Serhat YETÜT
(DİYARBAKIR) - Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası (DTSO) Başkanı Mehmet kaya, Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi Kanun Teklifi’ne ilişkin “Daha atılacak çok önemli adımlar var. Asıl süreç bundan sonra başlıyor. Dünyadaki örneklerde de tam da sıkıntılı süreçler, işte eve dönüş, entegrasyon diye ifade edeceğimizde sayısal anlamda baktığımızda büyük bir sayıyı ifade ediyor. Bunların Türkiye'ye gelişleri, topluma entegrasyonları, bölgede yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi, bu işin mağduriyetlerinin giderilerek hem de ailesini kaybetmiş, çocuğunu kaybetmiş insanların sürece destek vermeleri, bir toplumsal desteğin oluşması bugün en önemli sorun olarak karşımıza çıkıyor” ifadelerini kullandı.
40 yıllık çatışma ortamın en yoğun yaşandığı yerlerin başından gelen Diyarbakır’da, “çerçeve yasa” olarak bilinen Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi Kanun Teklifi, bir yandan heyecan yaşatırken diğer yandan ise ihtiyatlı bir bekleyiş görüşü hakim.
ANKA Haber Ajansı’na değerlendirmede bulunan Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Mehmet Kala, “çerçeve yasa” yı güvenlik eksenli bir yasa olarak yorumladı. Yasanın aynı zamanda kapsayıcı olduğunu söyleyen Kaya, “Bu çerçeve yasa, güvenlik eksenli bir yasa. Bunu görmemiz lazım. Bu tür çatışmalı süreçlerde temelde üç başlık üzerinden yürütülür. Dünya örnekleri de budur. Birincisi silahsızlandırma, ikincisi eve dönüş, üçüncüsü de entegrasyondur. Şimdi biz silahsızlandırma yasasını konuşuyoruz. Yani bunun nasıl olması gerektiğini ifade ediyoruz. 12 maddeye baktığımız zaman evet kapsamlı bir çalışma yapıldığını, evet bazı sorunların, yani mutabakat sağlanmayan bazı durumların olduğunu zaten içeriğine baktığımızda görebiliyoruz; ki bu kadar uzun sürmesinin altında yatan nedenlerden biri de bu bana göre” dedi.
“SİLAHIN BIRAKILMASI SÜRECİ ANLAMINDA KAPSAYICI VE DÜZENLİ BİR YASA”
Yasa kapsamında oluşturulacak kurulların mağduriyetleri giderme konusunda çalışma yürütmesi gerektiğini bildiren Kaya, “Evet, kapsayıcılık konusunda önemli bir aşama var ama tam da istenilen bir noktada mı diye sorarsak, kurulan yapılar, özellikle Cumhurbaşkanlığı'nda kurulacak olan yapının süreçle ilgili sadece bu yasayla sınırlı olmadan kendilerine verilen yetki çerçevesinde kapsayıcılığı ve bazı yaşanabilecek olan mağduriyetleri giderme anlamında önemli düzenlemeler yapılırsa, yani birinci yasa ve ardından çıkabilecek olan düzenlemelerle bu birinci bölüm diye ifade ettiğimiz, örgütün silahtan arındırılması, silahın bırakılması süreci anlamında kapsayıcı ve düzenli bir yasa olduğunu söyleyebiliriz” ifadelerini kullandı.
“20 AYDIR İNSANLARIN ÖLMEDİĞİ BİR SÜREÇTEN BAHSEDİYORUZ”
Yasanın TBMM Başkanlığı’na sunulmasıyla bölgede bir heyecan yaşattığını anlatan Kaya, şunları söyledi:
“Bölge ilk aşamada bir destek konusunda geçmişte yaşanan deneyimler ve başarısız örneklerden kaynaklanan yaklaşım anlamında bir ihtiyatlı beklenti anlamında doğrusu bir izleyip görmeyle ilgili bir süreçteydi. 20 aydır insanların ölmediği bir süreçten bahsediyoruz. Şimdi bu çok değerli bölge için. Çünkü bölgedeki hemen hemen nereden bakarsanız bakın, bir ailenin birinci ve ikinci kuşak yakınlarından bir tanesi ya dağdadır ya cezaevindedir ya yurt dışındadır. Şimdi böyle bir bölgeden bahsediyoruz. Bunlar için öncelik çocuklarının bir an önce gelip, çocuklarına kavuşmaları ve ülkelerine dönmeleri. Bu anlamda bir heyecan yarattı. O kapsayıcılığı gerçekten önemli.”
“ASIL SÜREÇ BUNDAN SONRA BAŞLIYOR”
Yeni bir sürecin başlandığını dile getiren Kaya, “Abdullah Öcalan'ın bin kilometrelik yolun daha bir adımını attık mesajı ve dünkü Devlet Bahçeli'nin Selahattin Demirtaş ve Ahmet Türk ve Abdullah Öcalan'ın statüsü gibi açıklamalarına baktığımızda aslında evet, daha atılacak çok önemli adımlar var. Asıl süreç bundan sonra başlıyor, bunu söyleyebiliriz. Dünyadaki örneklerde de tam da sıkıntılı süreçler, işte eve dönüş, entegrasyon diye ifade edeceğimizde sayısal anlamda baktığımızda büyük bir sayıyı ifade ediyor. Bunların Türkiye'ye gelişleri, topluma entegrasyonları, bölgede yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi, bu işin mağduriyetlerinin giderilerek hem de ailesini kaybetmiş, çocuğunu kaybetmiş insanların sürece destek vermeleri, yani bir toplumsal desteğin oluşması bugün en önemli sorun olarak karşımıza çıkıyor. Çünkü bu süreç biraz da bu ihmal edilerek götürüldü. Toplumsal destek biraz ikinci plana bırakıldı. Ama şunu çok iyi biliyoruz ki bu süreçlerin tam da başarıya ulaşabilmesi için toplumsal destek olmazsa olmaz. Toplumsal barışı sağlamak gerekiyor” diye konuştu.
“VAN'I, MARDİN'İ KAYYUMLARLA YÖNETİYORSANIZ BURADA TOPLUMSAL DESTEK SAĞLAYAMAZSINIZ”
Sürece toplumsal desteğin sağlanması için demokratik adımların atılması gerektiğini bildiren Kaya, “Hükümetin sadece örgüt silah bıraktı, tamam iş bitti. Yani 'Terörsüz Türkiye' diye tanımı tek başına bu işi çözmüyor. Bu işin demokratikleşme ayağı, güven artırıcı adımların atılması, işte Avrupa İnsan Hakları Mahkemelerinin kararlarının hayata geçirilmesi, Anayasa Mahkemesi kararlarının hayata geçirilmesi gerek. Halen siz Van'ı, Mardin'i kayyumlarla yönetiyorsanız burada toplumsal destek sağlayamazsınız. Yani kayyum uygulamalarının bir an önce ortadan kalkması gerek. Türkiye'nin tamamında hissedilmesini sağlayacak adımlar atmanız gerekiyor” dedi.
“TOPLUMSAL DESTEK OLUŞTURMAZSANIZ GELENLERİN ENTEGRASYONUNDA ÇOK KOLAY BİR YOL HARİTASI OLUŞMAYACAK”
Kaya, bu süreçten hem Egeli hem Marmaralı hem Akdenizli hem de Doğu ve Güneydoğu'daki insanların "Gerçekten iyi ki bitti ve biz bu sürece destek vererek çocuklarımız ölmeyecek hem de ülkenin ekonomisini düzeltecek bir sürece girdi" demesi gerektiğini ifade ederek, “Şimdi siz bunu yapmazsanız, yani toplumun duygularına hitap edecek bazı adımlar atmazsanız, toplumsal destek oluşturmazsanız zaten gelenlerin intibakı, yani entegrasyonunda çok kolay bir yol haritası oluşmayacak. Bazı sıkıntılar sürekli önümüzde olacak. Öncelikle bunları da ortadan kaldıracak adımların hızlı atılması lazım” ifadelerini kullandı.
“CUMHURBAŞKANLIĞI'NDA OLUŞTURULAN KURULUN BUNU DİKKATE ALMASI GEREKİYOR”
Yasada alınmış bazı kararların ileride soruna dönüşebilme potansiyelinin olduğuna dikkat çeken Kaya, şöyle devam etti:
“2005 öncesi müebbet ve ağır müebbet alanları kapsam dışında tuttunuz. 2004’ün mayıs ayına kadar Devlet Güvenlik Mahkemeleri vardı. Yani askeri hakimlerin yargıladığı toplumdu bu bölge. Şimdi biz o mahkemelerin nasıl olduğunu çok iyi biliyoruz bu bölge insanı olarak. Yani ne tür komplolar düzenlendi, insanların evine, sivil toplum kuruluşu başkanlarının evine bomba düzenekleri yerleştirilerek, cezalar verildi insanlara. Bir gösteriye katıldı diye örgüt üyesi olmaktan dolayı toplu yargılanmalar yapıldı, müebbet cezalar verildi. Bakın şimdi bu tutup bunları sırf örgüt liderlerini almayacağım diye kaba bir tanımla dışarıda bırakırsanız burada büyük bir mağduriyet yaratırsınız. Şimdi burada doğrusu 12 maddenin içeriğinde, özellikle Cumhurbaşkanlığı'nda oluşturulan kurulun bunu dikkate alması gerekiyor.”
“MECLİS’İN BÜYÜK BİR ÇOĞUNLUKLA BU YASAYI GEÇİREREK TOPLUMA GÜVEN VERMESİ GEREKİYOR”
“Evet, daha yolun başındayız. Öncelikle bu sürece destek verilmeli ve siyasi partiler bunu Meclis’te anayasal çoğunluğun üstünde bir oyla topluma göstermeli” diyen Kaya, şöyle konuştu:
“Toplumun ‘Evet, bizde çok şey paylaşılmadı, endişelerimiz var’ düşüncesini ortadan kaldırmanın bir yöntemi de toplumu temsil eden Meclis’in büyük bir çoğunlukla bu yasayı geçirerek topluma güven vermesi gerekiyor. Bu önemli bir nüans. Onun için burada hem iktidar partilerinin, işte Milliyetçi Hareket Partisi, AK Partisi, DEM Parti dışında YENİ Parti'nin, Cumhuriyet Halk Partisi'nin, Yeni Yol'un, doğrusu İYİ Parti'nin de buradan bir ders çıkarması gerekir. Gelip bu bölgede "Biz buna karşı çıkmıyoruz" deyip gidip Batı'da başka bir dil geliştirmek, süreç içerisinde yarın oluşabilecek olan yeni ölümlerin de müsebbibi olmaktır. Bunu böyle görmeleri gerekir. Onun için Mecliste alınacak büyük çoğunluk, doğrusu toplumsal desteğin oluşmasındaki en önemli adımlardan bir tanesidir.
“GÜVENLİK POLİTİKALARI BÖLGE EKONOMİSİNİ DE FELÇ ETMİŞ DURUMDA”
Bölgenin 50 yıllık çatışmalı sürecin en çok etkilediği bu bölge olduğunu aktaran Kaya, süreçle birlikte ekonomi alanında gelişmelerin de yaşanması gerektiğini bildirdi. Çatışmalı süreçte yaşanan mağduriyetlerin telafi edilmesi gerektiğinin çağrısında bulunan Kaya “Cumhurbaşkanı hem AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Canikli'nin yaptığı açıklamaya baktığınızda 3 trilyon dolarlık 41 yılda savaşa harcanan bir maliyeti ifade ettiler. Ya 3 trilyon dolar bugün 2026 Türkiye'nin gayrisafi milli hasılasının iki katıdır. Yani bu Türkiye'yi yeniden yaratmak kadar bir bütçeden bahsediyoruz. Şimdi aynı zamanda bölgeye de dönüp baktığınız zaman öne çıkan güvenlik politikaları bölge ekonomisini de felç etmiş durumda. Bölgenin ticareti neredeyse durma noktasına gelmiş bu güvenlik konseyi. Şimdi burada yapılması gereken 50 yıldır mağdur olmuş bu bölgeye bir özel destek teşvik paketi çıkarmak. Biz ekstra bir şey istemiyoruz. Diyoruz ki 50 yıldır burası ekonomik anlamda ikinci plana bırakılmış ve güvenlik birinci sıraya koymuş. 13 yıldır Nusaybin kapısı kapalı. Bugün Irak'la bir tek kapıyla ticaret yapmak gibi bir zorlukla karşı karşıyayız. Şimdi bunların hepsinin temelinde güvenlik politikası yatıyor. Öncelikle bu güvenlik politikasından uzaklaşıp hızlı bir şekilde bölgenin ekonomisini genç-gençlerin burada istihdamını sağlayacak adımların bölge aktörleriyle birlikte Ankara'dan hazırlanan reçetelerle bu bölge kalkınmaz. Bu bölge ancak kendi dinamikleri ve kendi aklıyla ve yereli güçlendirerek kalkınabilir” şeklinde konuştu.