Haber: Kemal BATUR
(BİNGÖL) - Sosyolog ve öğretmen-yazar Doğan Karasu, Bingöl’ün 351 köyünü 8 yıl boyunca gezerek köylerin tarihi, kültürel ve toplumsal hafızasını fotoğraflar ve yazılı kayıtlarla belgeledi. Karasu, çalışmasını 834 sayfalık iki ciltlik “Çewlig” adlı seyahatnameye dönüştürdü.
Sosyolog ve öğretmen-yazar Doğan Karasu, Bingöl’ün 351 köyünü 8 yıl boyunca dolaşarak kentin kültürel, tarihi ve toplumsal hafızasını kayıt altına aldı. Köylerde fotoğraf arşivi oluşturan, tarihi yapıları, geleneksel mimariyi, eski araç ve gereçleri belgeleyen Karasu, çalışmasını toplam 834 sayfadan oluşan iki ciltlik seyahatnameye dönüştürdü. “Çewlig” adıyla yayımlanan eser, Bingöl’ün geçmişten bugüne geçirdiği değişime de ışık tutuyor.
351 KÖYÜ ADIM ADIM DOLAŞTI
Karasu’nun 8 yıllık çalışmasının temel amacı, Bingöl’ün 351 köyünün maddi ve manevi değerlerini, kültürel birikimini ve tarihsel geçmişini kayıt altına almak oldu. Köyler hakkında önceden bilgi toplayan Karasu, saha çalışmalarını özellikle yaz aylarında, insanların köylerine yoğun olarak döndüğü ve üretim faaliyetlerinin sürdüğü dönemlerde gerçekleştirdi.
Çalışmada köyler çevreden merkeze doğru bir güzergâh izlenerek ele alındı. Köylerin günümüzde kullanılan isimlerinin yanı sıra eski ve özgün adları da kayda geçirildi.
Karasu, köylerdeki bilgileri büyük ölçüde o yerleşimlerin geçmişine tanıklık etmiş yaşlılardan derledi. Böylece yalnızca fiziki mekânları değil, köylerin sözlü tarihini, yaşam biçimlerini, geleneklerini ve geçmişteki toplumsal yapısını da çalışmasına dahil etti.
ÖNCE FOTOĞRAFLADI, SONRA YAZDI
Çalışmaya fotoğrafçılık eğitimi alarak başladığını belirten Karasu, ilk aşamada Bingöl’ün köylerini fotoğraflayarak kapsamlı bir görsel arşiv oluşturdu. Fotoğrafların zamanla yazılı bir çalışmanın temelini oluşturduğunu anlatan Karasu, köylerin geleneksel mimarisini, geçmişte kullanılan araç ve gereçleri, tarihi yapıları ve mezarlıkları fotoğraflayarak belgeledi.
“GEÇMİŞİ KAYDEDERKEN GELECEĞE DE AYNA TUTTUK”
Karasu, çalışmanın yalnızca geçmişi belgelemek amacı taşımadığını, Bingöl’ün gelecekte nasıl bir değişim yaşayabileceğine ilişkin de önemli bir kayıt oluşturduğunu belirtti. Bingöl’ü eski yapısıyla birlikte kayıt altına almaya çalıştığını ifade eden Karasu, geçmişin izlerini belgelemekle birlikte, bu kayıtların kentin dönüşümünü ve gelecekte alabileceği biçimi görmek açısından da bir ayna niteliğinde olduğunu söyledi.
“ÇEWLİG” ADINI NEDEN TERCİH ETTİ?
Toplam 834 sayfalık iki ciltten oluşan seyahatnamenin “Çewlig” adıyla yayımlanmasının nedenini de anlatan Karasu, Bingöl’ün tarih boyunca farklı isimlerle anıldığını belirtti. Karasu, Bingöl, Çabakçur ve Çewlig isimlerinin kentle özdeşleşen adlar arasında bulunduğunu, bunlar arasında eski dönemlerde en fazla kullanılan isimlerden biri olması nedeniyle eserinin adında “Çewlig”i tercih ettiğini ifade etti.
AHMET SAY’IN FOTOĞRAFLARI İLHAM OLDU
Karasu, Bingöl’ün köylerini kayıt altına alma fikrinin oluşmasında, 1960’lı yıllarda Bingöl’ün bir köyünde öğretmenlik yapan Ahmet Say’ın çektiği fotoğrafların önemli bir etkisi olduğunu belirtti. Besteci ve piyanist Fazıl Say’ın babası olan Ahmet Say’ın yıllar önce Bingöl’de öğretmenlik yaptığı dönemde çektiği fotoğrafların kendisini etkilediğini ifade eden Karasu, bu görsel mirastan hareketle kentin geçmişine ilişkin kapsamlı bir kayıt oluşturmak istediğini söyledi.