(ANKARA) - Anayasa Mahkemesi (AYM), noterlerin tatil günlerinde çalışmasının yönetmelikle düzenlenmesini iptal etti, ceza yargılamasında sanığa bildirim yapılamaması halinde yalnızca müdafiye yapılan bildirimin yeterli sayılmasını öngören düzenlemenin de iptaline hükmedildi. İptal hükümleri, 9 ay sonra yürürlüğe girecek.
Anayasa Mahkemesi'nin Resmi Gazete'de yayımlanan kararına göre, CHP, 7532 sayılı Noterlik Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un bazı hükümlerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.
Yüksek Mahkeme, kanunda yer alan düzenlemelerin büyük bölümünün Anayasa'ya uygun olduğuna hükmederken, noterlerin tatil gün ve saatlerinde çalışmasına ilişkin düzenleme ile Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki "sanığa bildirim" hükmünü iptal etti. İptal hükümlerinin 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verildi.
Noterlik Kanunu'nun 52. maddesinde yer alan ve noterlerin tatil gün ve saatlerinde çalışmasına ilişkin usul ve esasların Adalet Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğini öngören hükmü Anayasa'ya aykırı bulan Anayasa Mahkemesi, noterlerin tatil günlerinde hangi iş ve işlemleri yapabileceğine ilişkin temel ilke ve esasların kanunda gösterilmediği, düzenleme yetkisinin doğrudan yürütmeye bırakıldığını belirtti.
“DİNLENME HAKKI ANAYASA İLE GÜVENCE ALTINA ALINMIŞTIR”
Anayasa Mahkemesi'nin gerekçesinde, dinlenme hakkının, Anayasa'nın 50. maddesiyle güvence altına alındığı hatırlatılarak, temel hak ve özgürlükleri sınırlayan düzenlemelerde çerçevenin kanunla belirlenmesi gerektiği vurguladı.
Noterliğin serbest meslek olarak icra edildiği ancak bir kamu görevi olduğu aktarılan kararda, izin günlerinde çalışmalarının yönetmelikle düzenlenmesinin dinlenme hakkına sınırlama getirdiği kaydedildi. Noterlerin tatil günlerinde çalışmasına ilişkin sınırların kanunda düzenlenmemesi nedeniyle dinlenme hakkına getirilen sınırlamanın "kanunilik" şartını taşımadığı, bu nedenle söz konusu ibare ile maddenin kalan kısmının da iptaline karar verilmesi gerektiği belirtildi.
SANIĞA BİLDİRİM YAPILMADAN YALNIZCA MÜDAFİYE BİLDİRİM YETERLİ SAYILMAYACAK
AYM ayrıca, aynı kanunla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 226. maddesine eklenen, "Sanığın dosyada var olan son adresine bildirim yapılamaması veya bildirime rağmen duruşmaya gelmemesi halinde müdafine yapılan bildirimler yeterli kabul edilir" hükmünü de iptal etti.
Gerekçede, suçun hukuki niteliğinin değiştiği durumlarda sanığın yeni isnada ilişkin savunmasını bizzat hazırlayabilmesi için bilgilendirilmesinin adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden biri olduğu vurgulandı.
Ceza yargılamasında hakkaniyete uygun bir yargılamanın gerçekleştirilebilmesi için savunma hakkının kişiye bizzat sağlanması gerektiğine işaret edilen gerekçede, suç isnadındaki kişiye bizzat savunma hakkı tanınmasının, hakkaniyete uygunluğun bir gereği olduğuna işaret edildi.
Gerekçede, düzenlemenin sanığın duruşmada hazır bulunma, isnadı öğrenme ve bizzat savunma haklarını sınırladığı, bu haklara getirilen müdahalenin ölçülülük ilkesini karşılamadığı aktarıldı.
İPTAL KARARLARI DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRECEK
Anayasa Mahkemesi, noterlerin tatil günlerinde çalışmasına ilişkin düzenleme ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 226. maddesindeki hükmün iptal edilmesine karar verirken, ortaya çıkabilecek hukuki boşluğun giderilebilmesi amacıyla iptal kararlarının Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti.
Kararda, Ceza Muhakemesi Kanunu'na ilişkin iptal hükmünün yürürlüğünün ertelenmesi yönünde çoğunluk görüşüne üye Kenan Yaşar karşı oy kullandı. Karşı oy gerekçesinde, temel haklara aykırı olduğu tespit edilen bir düzenlemenin dokuz ay daha yürürlükte bırakılmasının yeni hak ihlallerine yol açabileceği ideğerlendirmesi yapıldı.
AVUKATLIK STAJINA İLİŞKİN DÜZENLEMELER
Mahkeme, kamu kurumlarında çalışanların avukat yanında staj yaparken kamu görevini "aksatmayacak" şekilde çalışma saatlerinin düzenlenmesini ve kamu görevinde "aksama" yaşanabilecek durumlarda ücretsiz izin verilmesini öngören hükümler yönünden ise iptal istemini reddetti. AYM, "aksama" kavramının belirsiz olmadığı, kapsamının yargı içtihatlarıyla belirlenebileceği ve düzenlemenin hukuki belirlilik ilkesine aykırılık oluşturmadığı değerlendirmesinde bulundu.
Kararda ayrıca, bölge adliye mahkemelerinde Cumhuriyet Başsavcıvekilliği kadrosu oluşturulması ve bu görevlere Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından atama yapılmasını öngören düzenlemelerin de Anayasa'ya uygun olduğu belirtildi. Mahkeme, bu düzenlemelerin yargı bağımsızlığını zedelediğine ilişkin iddiaları yerinde görmeyerek iptal taleplerini reddetti. AYM, kapalı ceza infaz kurumlarında hükümlülerin örgün eğitim programlarına kurum güvenliği ve kapasitesi ölçüsünde katılabilmesini, ayrıca açık ceza infaz kurumlarında eğitim programlarının kurumun işleyişine uygun olmaması halinde sınırlandırılabilmesini öngören hükümler hakkında yapılan iptal başvurularını da reddetti.