Haber: Hilal ACAR - Kamera: Eylem Ladin DEĞER
(ANKARA) - ODTÜ Kültür ve Kongre Merkezi’nde Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) Toplantısı düzenlendi. Toplantıda konuşan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ADEP kapsamında 2022'de 188 projeye verilen 115,2 milyon liranın, 2026'da 548 proje için 1,4 milyar liraya yükseldiğini açıkladı. YÖK Başkanı Erol Özvar da "Uluslararası doktora öğrencilerinin en başarılılarını, en yeteneklilerini ülkemize ve üniversitelerimize çekmek için bir proje başlatacağız" dedi. Toplantıda, araştırma üniversitelerinin 2026 sıralaması açıklandı. Koç Üniversitesi birinci, Sabancı Üniversitesi ikinci, ODTÜ üçüncü oldu.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Kültür ve Kongre Merkezi’nde Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) Toplantısı düzenlendi. Programa Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Erol Özvar, YÖK Başkanvekili Naci Gündoğan, ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, üniversitelerden rektör ve akademisyenler katıldı.
Programın açılış konuşmasını ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil yaptı. Yozgatlıgil’in ardından YÖK Başkan Vekili Prof. Dr. Naci Gündoğan, araştırma üniversitelerinin 2026 yılı performanslarına ilişkin sunum yaptı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel ise yaptığı konuşmada, üniversitelere yönelik yatırımların daha ileri taşınacak şekilde desteklenmeye devam edileceğini ifade etti.
YÖK Başkanı Erol Özvar konuşmasında, araştırma üniversitelerinden uluslararası alanda daha görünür ve cazip hale gelmek için çalışmalarını artırmalarını istedi. Uluslararası doktora öğrencilerinin son yıllarda küresel ölçekte önemli bir rekabet alanına dönüştüğünü belirten Özvar, birçok ülkenin başarılı gençleri kendi üniversitelerine çekmek için yeni politikalar geliştirdiğine dikkati çekti. Çin’in uluslararası yetenek havuzundan daha fazla doktora öğrencisi çekmek amacıyla yüksek burs imkanları sunduğunu, özellikle İslam dünyası ve Afrika’dan gençlere yöneldiğini belirten Özvar, benzer bir rekabetin Avrupa, Amerika, Avustralya ve Uzak Doğu’da da yaşandığını ifade etti.
ADEP’te yeni bir dönemin başlayacağını açıklayan Özvar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile varılan mutabakat doğrultusunda program kapsamındaki projelerin bir bölümünün uluslararası bilim insanlarının katılımına açılacağını bildirdi. Özvar, araştırma üniversitelerinden başta Afrika, Türk dünyası ve KKTC ile İslam dünyası olmak üzere farklı coğrafyalardaki yükseköğretim kurumları ve araştırma merkezleriyle ortak projeler geliştirmelerini istedi. Uluslararası iş birliğine dayalı araştırma sayısının Türk üniversitelerinin gelişmeye en açık alanlarından biri olduğunu belirten Özvar, "ADEP kapsamındaki projelerin bir kısmını uluslararası bilim insanlarına açmak istiyoruz. Bu projelerde onların da iş birliği kapsamına alınmasını ve projelerin uluslararası iş birliğine dayalı olarak yürütülmesini üniversitelerimizden bekliyoruz. Bu bizim için önümüzdeki 1-2 yıl içerisinde belki en kritik işlerden bir tanesi olacaktır" dedi.
ÖZVAR: "ÜNİVERSİTELERİMİZ, 500’ÜN ÜZERİNDE SEKTÖRDE ÇALIŞAN NİTELİKLİ ARAŞTIRMACIYI ÜNİVERSİTEYE AFİLİYE ETMİŞTİR"
Özvar, ADEP projelerine uluslararası araştırmacıların daha fazla katılımının sağlanacağını, uluslararası iş birliğine dayalı araştırmaların araştırma üniversitelerinin değerlendirilmesinde daha fazla dikkate alınabileceğini ve desteklerin de bu kapsamda ele alınacağını ifade etti. Bugün itibarıyla 571 ulusal ve uluslararası araştırmacının üniversitelere afiliye olduğunu açıklayan Özvar, "Üniversitelerimiz, 500’ün üzerinde sektörde çalışan nitelikli araştırmacıyı üniversiteye afiliye etmiştir. Bu, üniversite-sektör iş birliği bakımından çok kıymetli bir adımdır" dedi. Araştırma kapasitesinin yalnızca doktora öğrencileri üzerinden ele alınmaması gerektiğini vurgulayan Özvar, başarılı lisans öğrencilerinin de eğitimleri devam ederken bilimsel araştırma süreçlerine dahil edilmesini istedi.
Araştırma üniversitelerindeki başarılı öğrencilerin ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarda araştırma projelerine katılması gerektiğini belirten Özvar, bu konuda araştırma üniversitelerinin değerlendirme sistemine yeni bir başlık eklenebileceğini açıkladı. Özvar, "Araştırma lisans sonrasında değil, ikinci sınıfta, üçüncü sınıfta en geç başlamak zorunda. Üniversitelerimizin bünyesinde kayıtlı, kaybedecek tek bir öğrencimiz yok. Her bir
üniversitemiz, her rektörümüz üniversitesine kayıtlı her bir öğrenciyi kazanmak zorundadır" dedi.
Öğrencilerin laboratuvarlarda, araştırma projelerinde, saha çalışmalarında ve iş yerlerinde daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyen Özvar, üniversitelerdeki müfredatların da gereksiz ders yükünden arındırılarak temel bilgi ve yetkinlikler etrafında sadeleştirilmesi gerektiğini belirtti. Özvar, önümüzdeki beş yıl içerisinde dünyanın ilk 100 üniversitesi arasında en az iki devlet ve iki vakıf üniversitesinin yer almasını hedeflediklerini açıkladı. Özvar ayrıca Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı kapsamında araştırma üniversitelerine tahsis edilen 550 araştırma görevlisi kadrosu için başvuruların devam ettiğini hatırlatarak üniversitelerden programa yönelik çalışmalarını sürdürmelerini istedi.
YILMAZ: "ÜLKEMİZ, BİLİMSEL YAYIN SAYISI BAKIMINDAN 2025 YILINDA 15’İNCİ SIRAYA YÜKSELDİ"
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da ADEP kapsamında 20 devlet araştırma üniversitesine tahsis edilecek ödeneklerin yıllık performans sonuçlarına göre belirlendiğini kaydederek, "Kaynakların ülkemizin kalkınma öncelikleri ile üniversitelerimizin bilimsel yetkinlikleri doğrultusunda kullanılmasını hedefliyoruz. Böylece üniversitelerimizin araştırma kapasitelerini desteklerken, ulusal bilim-teknoloji öncelikleriyle araştırma kapasitesinin örtüşmesini sağlıyoruz" dedi.
ADEP için bütçeden ayrılan kaynakların 2022 yılından bu yana "istikrarlı bir şekilde" artırıldığını ifade eden Yılmaz, şöyle devam etti:
"2022 yılında 188 projeye 115,2 milyon lira destek verirken, 2026 yılında merkezi bütçeden tahsis edilen 1,4 milyar lirayla 548 projeyi destek kapsamına aldık. 4 yılda proje sayısı yaklaşık 3 katına, merkezi destek tutarı ise 12 katına ulaştı. Komisyon değerlendirmeleri neticesinde, yaklaşık 1,9 milyar lira bütçeli 548 projenin desteklenmesine karar verildi. Bu bütçenin 1,4 milyar lirası ADEP ödeneğinden karşılanırken, kalan yaklaşık 491 milyon lirası üniversitelerimizin kendi kaynaklarından sağlandı. Bu sonuçlar, merkezi bütçe desteğinin üniversitelerimizin kaynaklarını da araştırmaya yönelten bir kaldıraç işlevi gördüğünü ortaya koyuyor. 2026 yılı proje portföyünde ağırlığın fen ve mühendislik alanlarında toplanması, üniversitelerimizin teknoloji geliştirme ve yüksek katma değerli üretime katkı sağlama yönündeki kapasitesini yansıtıyor. Sağlık bilimlerine ayrılan güçlü pay da insanımızın yaşam kalitesini yükseltecek araştırmalar bakımından önemli bir imkan oluşturuyor. Sosyal bilimlerdeki mevcut proje sayısını yükseltmeyi ve ADEP kapsamında bu alandaki araştırma kapasitesini daha fazla geliştirmeyi hedefliyoruz. Ortaya çıkan büyüklük, devletimizin bilimsel araştırmaya verdiği desteğin ve üniversitelerimizin bu desteğe gösterdiği karşılığın en somut ifadesidir."
Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ile yapılan programlar sonucunda araştırma üniversitelerinin "yüksek nitelikli yapılara" dönüştürüldüğünü söyleyen Yılmaz, "İŞKUR ile yürütülen İşgücü Uyum Programı'nın, araştırma üniversitelerimizin yüksek nitelikli yapısına tam entegrasyonunu hedefliyoruz. Milli gelirimizin 238 milyar dolardan 1,3 trilyon dolara çıktığı bir süreçte, yurt içi Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payı 2002 yılında yüzde 0,51 iken 2024 yılında yüzde 1,46’ya yükseldi. Aynı dönemde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayımız 29 binden 310 bine yükseldi, yıllık patent başvurusu sayımız ise 414'ten 8 bin 600'ün üzerine çıktı. Bilimsel yayın performansımız da bu gelişime eşlik ediyor. Ülkemiz, bilimsel yayın sayısı bakımından 2002 yılında dünyada 29'uncu sıradayken 2025 yılında 15'inci sıraya yükseldi. QS Dünya Üniversite Sıralaması 2027'de Türkiye'den 6 üniversitenin ilk 500’e girmesi de araştırma kapasitemizdeki ilerlemenin uluslararası alandaki tescilidir" dedi.
ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTELERİ 2026 YILI PERFORMANS SIRALAMASININ 1’İNCİSİ KOÇ ÜNİVERSİTESİ
Yılmaz, şöyle devam etti:
"2027'de başarılı uluslararası öğrencileri araştırma görevlisi kadrolarına alarak üniversitelerimizi küresel yeteneklerin buluştuğu birer cazibe merkezi haline getiriyoruz. Böylece, ülkemize yönelik beyin göçünü güçlendiriyoruz. 2053 vizyonumuzda küresel rekabetin yönünü belirleyecek alanlar arasında; yapay zeka, biyoteknoloji, kuantum ve ileri üretim teknolojileri yer almaktadır. Cumhurbaşkanımızın geçtiğimiz günlerde açıkladığı Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı bu vizyona hizmet edecek kritik bir adım olmuştur. Bu programla bilişim teknolojileri, siber güvenlik, yapay zeka ve çip teknolojileri gibi kritik alanlarda yeni bir doktora modelini hayata geçiriyoruz. İstihdam ile doktora eğitimini ilk kez bu ölçekte bir araya getiriyoruz. İlk etapta 550 genç mezunumuzu merkezi sınavla seçerek, 20 araştırma üniversitesinde doktora ve araştırma görevliliği kadrolarına alıyoruz. Farklı disiplinlerden gelen tüm yetenekli gençlerimizi bu tarihi fırsatı değerlendirmeye, başvurularını yaparak Türkiye Yüzyılı'nın teknoloji hamlesinde ön saflarda yer almaya davet ediyorum."
Konuşmaların ardından Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile YÖK Başkanı Erol Özvar tarafından, Araştırma Üniversiteleri 2026 yılı performans sıralamasına giren üniversiteler açıklandı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan sıralamada 23 araştırma üniversitesi arasında Koç Üniversitesi birinci, Sabancı Üniversitesi ikinci, Orta Doğu Teknik Üniversitesi üçüncü sırada yer aldı.
Programın öğleden sonraki oturumunda ise Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında araştırma üniversitelerinin 2026 performansları ile ADEP projeleri değerlendirildi.