(ANKARA) - Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM 81'inci Genel Kurulu'nda genel sekreter olarak son kez yaptığı konuşmada, dünya liderlerine "Çatışmalar durmalı, insani yardımlar kesintisiz ulaştırılmalı" çağrısında bulundu. Gazze, Ukrayna, Sudan ve Myanmar'daki çatışmalara değinen Guterres, BM Güvenlik Konseyi'nin günümüz dünyasını yansıtacak şekilde reforme edilmesi ve Afrika'nın daimi üyelikle temsil edilmesini istedi.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, New York'taki BM Genel Merkezi'nde düzenlenen 81'inci Genel Kurul görüşmelerinde dünya liderlerine hitap etti. Dünyadaki çatışmaların şiddetlendiğini, sivillerin hedef alındığını, insan haklarının ihlal edildiğini ve uluslararası hukukun geri plana itildiğini belirten Guterres, iklim krizinin günlük hayatın bir gerçeği haline geldiğini, yapay zekadaki gelişmelerin ise mevcut yönetişim sistemlerinin önüne geçtiğini söyledi.
Yaşanan krizlerin birbirinden bağımsız olmadığını ifade eden Guterres, küresel ölçekte ekonomik, siyasi ve teknolojik yeni güç merkezlerinin ortaya çıktığını; hükümetlerin sahip olduğu gücün bir bölümünün büyük şirketlere ve bireylere kaydığını, insanların ise giderek daha fazla gücü makinelere devrettiğini belirtti.
"AÇIKÇA ÇOK KUTUPLU BİR DÜNYAYA DOĞRU İLERLİYORUZ"
Dünyanın geri döndürülemez biçimde çok kutuplu bir düzene doğru ilerlediğini ifade eden Guterres, bu sürecin birbirinden kopuk blokların oluşmasına yol açmaması gerektiğini söyledi. Guterres, askeri, ekonomik ve teknolojik gücün tek başına küresel sorunları çözmeye yetmeyeceğini belirterek, merkezinde Birleşmiş Milletler'in bulunduğu daha dengeli ve temsil kabiliyeti yüksek bir çok taraflı sisteme ihtiyaç olduğunu kaydetti. "80 yıl öncesinin güç düzenlemelerine" dayalı kurumların günümüz gerçeklerini yeterince yansıtmadığını belirten Guterres, uluslararası hukukun üstünlüğünün güç kullanımının önünde tutulması gerektiğini vurguladı.
"ARTIK YETER, ÇATIŞMALAR DURMALI"
Orta Doğu'daki çatışmaların birbirini tetiklediğine dikkati çeken Guterres, dünya liderlerine BM Genel Kurulu haftasını gerilimin azaltılması ve diyaloğun geliştirilmesi için kullanmaları çağrısında bulundu. Guterres, "Artık yeter. Bu salondaki liderlere çağrıda bulunuyorum: Bu üst düzey haftayı gerilimi azaltmak ve diyaloğu geliştirmek için mümkün olan en etkili şekilde kullanalım. Hep birlikte bu salondan açık bir mesaj verelim: Çatışmalar durmalı, insani yardımlar kesintisiz ulaştırılmalı" dedi. Seyrüsefer hakları ve özgürlüklerinin de uluslararası hukuk doğrultusunda tamamen yeniden tesis edilmesi gerektiğini belirten Guterres, bölgedeki çatışmalar nedeniyle Gazze ve işgal altındaki Filistin topraklarında yaşananların gözden kaçırılmaması gerektiğini söyledi.
"GAZZE KONUSUNDA İKİ DEVLETLİ ÇÖZÜMÜN ORTADAN KALKMASINA İZİN VEREMEYİZ"
Hamas'ın 7 Ekim saldırılarını "menfur terör saldırıları" olarak nitelendiren Guterres, ardından Gazze'deki Filistinlilere yönelik saldırıların Genel Sekreter olarak görev yaptığı dönem boyunca görmediği ölçekte can kaybı ve yıkıma yol açtığını belirtti. Uluslararası Adalet Divanı'nın Gazze'ye ilişkin kararlarını hatırlatan Guterres, tüm tarafların uluslararası hukuka ve Mahkeme kararlarına uyması gerektiğini söyledi. İşgal altındaki Batı Şeria'da şiddet, yerinden etmeler ve yerleşimlerin genişletilmesinin barış ihtimalini zayıflattığını belirten Guterres, "İki devletli çözümün gözlerimizin önünde ortadan kalkmasına izin veremeyiz" dedi.
"RUSYA'NIN UKRAYNA'YI İŞGALİ, BM ŞARTI'NIN AÇIK İHLALİ"
Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalini de değerlendiren Guterres, savaşın BM Şartı'nın açık ihlali olduğunu söyledi. Sivillerin cephe hatlarından uzakta da hayatını kaybetmeye devam ettiğini belirten Guterres, evler, enerji ve su altyapısı ile ulaşım sistemlerinin tekrar tekrar hedef alındığını ve saldırıların enerji arzı ile küresel tedarik zincirleri için tehdit oluşturduğunu kaydetti. Guterres, Sudan'da iktidar mücadelesinin sivillere yönelik bir savaşa dönüştüğünü, Myanmar'da ise şiddetin ve kitlesel yerinden edilmelerin sürdüğünü ifade etti.
"GÜVENLİK KONSEYİ'Nİ REFORME ETMELİYİZ"
BM Şartı'nın çifte standart uygulanmadan savunulması gerektiğini belirten Guterres, sivillerin ve insani yardım çalışanlarının korunması, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve hesap verebilirliğin sağlanması çağrısında bulundu. Guterres, BM Güvenlik Konseyi'nin de günümüz dünyasının güç dengelerini yansıtacak biçimde değiştirilmesi gerektiğini belirterek, "Güvenlik Konseyi'ni de reforme etmeliyiz ki Konsey, bugünün dünyasını yansıtsın ve günümüzün sorunlarının gerektirdiği meşruiyet ve etkinliğe sahip olsun" diye konuştu. Afrika'nın Güvenlik Konseyi'nde daimi temsilinin bulunmamasını eleştiren Guterres, "Afrika'nın daimi üyelikle temsil edilmediği 21'inci yüzyıl Güvenlik Konseyi adaletsizdir ve savunulamaz. Bu değişmelidir" dedi.
"1,5 DERECELİK SINIRIN AŞILMASI NEREDEYSE KESİN"
İklim krizine de değinen Guterres, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin aşılmasının "neredeyse kesin" olduğu bir tabloyla karşı karşıya bulunulduğunu söyledi. Yenilenebilir enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağı haline geldiğine dikkati çeken Guterres, hükümetlere fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık takvimler içeren ulusal planlar hazırlama çağrısında bulundu. Guterres, büyük petrol şirketlerini de eleştirerek, "Büyük petrol şirketleri onlarca yıldır atmosferi açık bir kanalizasyon gibi kullandı ve bunun sonuçlarından büyük kazançlar elde etti" ifadelerini kullandı.
GUTERRES GENEL KURUL'A VEDA ETTİ
Görev süresinin son 100 gününe girdiğini belirten Guterres, Genel Sekreterlik görevi sona erdikten sonra da BM Şartı'nın değerlerini savunmayı sürdüreceğini söyledi. Guterres, konuşmasını "1 Ocak'ta artık Genel Sekreter olmadığımda şundan emin olun: Nerede olursam olayım, ne yapıyor olursam olayım; barışın mümkün olduğu, insan onurunun evrensel olduğu, hukukun gücünün güç hukukuna üstün gelmesi gerektiği ve ortak geleceğimizin uğruna mücadele etmeye değer olduğu inancını savunmaya devam edeceğim. Birleşmiş Milletler Şartı'nın değerlerini savunmayı sürdüreceğim. Ve asla, ama asla vazgeçmeyeceğim" ifadeleriyle tamamladı.
Guterres, konuşmasının ardından Genel Kurul'a veda ederken salondaki katılımcılar tarafından ayakta alkışlandı.