Erdal Sağlam
(ANKARA) - AK Parti iktidarının, üreticilerin artan şikayetleri üzerine açıkladığı yeni kredi paketlerinin yaratacağı sonuçlar tartışılıyor. Üreticiler mevcut üretimin sürdürülmesi için teşviğe ihtiyaç duyduklarını, yeni kredi paketlerinin bu işe yaramayacağını söylüyor. Ayrıca kredi paketlerinin hızla kullandırılması durumunda, bunun faizlerdeki düşüşü geciktireceği anlaşılıyor.
Sanayideki istihdam kaybı yılbaşından bu yana 150 bin kişiyi geçerken, resmi işsizlik rakamı hala fazla bozulmadı. İş insanları ve iktisatçılar bunun en önemli nedeninin istihdam hesaplamalarından kaynaklandığını, aslında işten çıkarmaların görünenden fazla olduğunu söylüyorlar.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yeni kredi teşvikleri açıklaması ardından, TOBB Yönetim Kurulu üyeleri ve kamu bankaları genel müdürleri ile Merkez Bankası Başkanı uzun toplantılar yapıp şikayetlerini ilettiler. Konuştuğumuz bazı oda başkanları “en azından iletişimin sağlanması nedeniyle memnun olduklarını” belirtti. Buna karşılık tarım ve sanayi oda başkanlarının, “bu kredilerin genel sorunlara çözüm olmayacağını” söylediklerini şahit olduk.
Bu şikayetlere bakıp, “iş insanları eski nas politikalarını özledi” demek mümkün. O dönemki yüksek enflasyonun çok altında düşük faizli kredilerden iş dünyasının memnun olduğunu biliyoruz. Ancak bunun tekrarlanmasının mümkün olmadığı, o dönemin faturasının ödenmeye devam ettiği de unutuluyor. Ancak iş insanlarının bu tavrını, “alıştırıldıkları için normal” sayanlar da var.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Merkez Bankası’nın yüzde 30-45 faizle kullandırdığı yatırım teşvik avans kredisi (YTAK) hacminin 750 milyar TL'ye çıkarıldığını, imalat sanayi için ayrıca 250 milyar TL’lik kredi teşviği verileceğini söyledi.
KREDİLERİ KİMLER ALIYOR?
Toplantıdaki bazı oda başkanları, “başkanın, YTAK kredilerinin koşullarının yumuşatılacağını” söylediğini anlattılar. Ancak Merkez Bankası Başkanının doğrudan bunu söylemediği, “Bakanlık kullanım koşullarını yumuşatmak için hazırlık yapıyor” sözlerinin böyle algılanmış olabileceğini söyleyenler de var.
Öyle da ya da böyle; bu kredilerin kullanımının artırılacağı, bunun için gerekirse kullanım koşullarının Bakanlık tarafından yumuşatılmasının planlandığı ortada. YTAK kredileri, Sanayi Bakanlığı’ndan 70 puanın üzerinde yatırım teşviki alıp talep edenlere, Kalkınma Yatırım Bankası kanalıyla Merkez’den kullandırılıyor. Sonuçta belirleyici Sanayi Bakanlığı, yani siyasi otorite. Siyasi belirleyicilik ise Merkez Bankası’nın rasyonel para politikası uygulamasını engelleyen bir unsur.
Merkez Bankası'nın 2000 yılından önce uyguladığı kısa vadeli avans uygulaması kaldırıldı. Çünkü bu uygulama enflasyonu doğrudan artıran karşılıksız para basımına neden oluyordu. Aynısı olmasa da benzeri bir sistemik tehlike, YTAK kredileri artırılarak gündeme gelebilir. Açıklanan 750 milyar TL’lik limit hızla kullandırılırsa, para politikasına büyük darbe vuracak. Bu kredilerle ilgili kamuoyuna hiç açıklama yapılmıyor; bırakın şirketleri, hangi sektörün kullandığı bile gizli tutuluyor. Şeffaflığın olmaması, Merkez Bankası'nın itibarı açısından, çıkacak söylentiler nedeniyle kuruma da büyük darbe olacak.
Bu krediler karşılıksız para basmak anlamına geliyor. Kredi geri ödense bile Merkez’in faiz farkı nedeniyle zararı oluşuyor, para basılarak karşılanıyor. Yani enflasyonu doğrudan artıran bir unsur. Mevcut durumdaki gibi likiditenin fazla olduğu dönemlerde bu kullanımların yaratacağı zarar daha da büyük oluyor.
YÜZDE 5’İ KARLI ÇIKAR, YÜZDE 95’İ MAĞDUR
Şu anda piyasadaki fazla likidite, Hazine mevduatı dahil edildiğinde, toplam 1 trilyon 350 milyar TL. Merkez bu fazla likiditeyi çekmek için yaklaşık yüzde 50 faiz ödemesine katlanmak zorunda. YTAK kredilerinin toplam hacmi yılbaşında 104,7 milyar TL iken, 10 Temmuz itibariyle 141.8 milyar TL’ye çıktı. Bunun yanında Merkez’in 838 milyar TL’lik de ihracat reeskont kredisi bulunuyor.
Zaten bu yıl YTAK kredi hacmi büyütülmüşken, Erdoğan’ın belirlediği 750 milyar TL’lik hacme hızla yol alınırsa, Merkez Bankası’nın işi iyice zorlaşır, parasal disiplin büyük ölçüde zarar görür. Bu nedenle artacak enflasyon ve piyasa koşullarında oluşacak bozulma, faizlerin indirilmesini iyice geciktirir.
Halbuki sanayicinin, üreticinin asıl istediği faizlerin hızla aşağı gelmesi. Bunun yanında kurların hızlanmasını da istiyor. Kurlar zaten seçim takvimine bağlı potansiyel tehlike görülüyor, kur ayarlaması oran hesapları giderek büyüyor.
Yabancı sıcak para gelsin diye kurlar düşük, faizler yüksek tutuluyor. Rezerv de büyümeye devam ediyor. Ancak bunun yarattığı likidite fazlası gibi sıkıntılar zaten para yönetimini zorlaştırmışken, bu ucuz kredi paketlerinin hızla kullanımı, Merkez Bankası yönetiminin işini iyice zorlaştıracak.
Özetle; YTAK kredisi ile sanayinin yüzde 5’ini memnun edebilirsiniz. Ancak sanayicinin çoğunluğunun istediği finansman sıkıntısı azaltacak faiz indirimi gecikeceği için, bu kredilerle yüzde 95’i mağdur etmiş olacaksınız.