(ANKARA) - Temmuz ayına ilişkin veriler, hem sanayi üretiminde, hem de perakende satışlarda alarm işaretleri veriyor. Petrol fiyatları 100 doları aşınca geçen hafta faiz indiremeyen Merkez Bankası’nın, bu daralmayı gösteren verilere bakarak, ekimde faiz indirimine başlamasına, artık kesin gözüyle bakılıyor.
Merkez yönetiminin, artan baskıların etkisiyle, aslında faiz indirimi planladığı belirtiliyor. Geçen haftaki toplantıda indirimin gündeme geldiği ama küresel petrol fiyatlarındaki seyrin riski nedeniyle hareketsiz kalındığı belirtiliyor.
Bu nedenle ekim ayında Merkez Bankası yönetiminin, artık mutlaka faiz indirimine gideceği görüşü hakim. Ekimde 1 puanlık indirimin kesin gözüktüğü, küresel şartlar ve eylül ayı enflasyonuna bağlı olarak indirim oranının 2 puana çıkabileceği de konuşulmaya başladı.
Eylül enflasyonu tabii ki önemli olacak. Ağustos ayı fiyat artışı geçen yıla göre düşük geldi ve yıllık enflasyon, küçük de olsa geriledi. Ancak ağustos ayında mevsimsel etkilerden arındırılmış enflasyon oranı, yine de Merkez Bankası için kritik seviye olan yüzde 2’nin altına düşmedi. Buna rağmen geçen hafta faiz indirimi düşünen Merkez’i asıl zorlayan unsur petrol fiyatlarındaki artış oldu.
Eylüle ilişkin öncü veriler de ayın ortasına gelindiğinde giderek artan bir seyir izliyor. Web-tüfe sitesinin belirlemelerine göre, ay sonunda enflasyon oranının yüzde 2,3’e çıkması bekleniyor. Son bir haftada, akaryakıt fiyatlarının etkisiyle, bu oran 0,4-0,5 puan artış gösterdi. Benzine son gelen zam ardından, pazartesi gecesi motorine bir büyük zam ihtiyacı daha belirdi. O nedenle bu öncü verideki aylık artışın yüzde 2,5’e doğru yükseldiği söylenebilir.
BÜYÜME DARALIYOR
Eylülde manşet enflasyon yüzde 2,4 üzerinde gelirse, mevsimsellikten arındırılmış enflasyon oranı yüzde 2’nin altına inemeyecek. Bu da yine faiz indirimini zorlaştıracak. Ancak buna rağmen Merkez Bankası yönetiminin, bu kez mutlaka faiz indirimine başlaması bekleniyor.
Çünkü temmuz ayına ilişkin veriler hem satışlarda hem de üretimde alarm işaretleri veriyor. TÜİK aylık olarak perakende satışlarda yüzde 0,2 ile yılın en düşük artışının kaydedildiğini açıkladı. TÜİK aynı ayda sanayi üretiminin yıllık yüzde 0,3 daraldığını, yıllık düşüş serisinde ise 3. ayın yaşandığını saptadı. Hizmet üretimi verileri de önümüzdeki hafta açıklanacak.
İktisatçılar piyasadaki öncü verilere bakıldığında, “ağustos ve eylülün ilk yarısının, temmuz ayındaki verilerden bile kötü gelme ihtimali”ne ağırlık veriyorlar. Bunun yıl sonuna doğru açıklanacak 3. çeyrek büyüme verisinde somutlaşmasını bekleyen iktisatçılar, “uzun aradan sonra 3. çeyrekte büyümenin eksiye dönmesini” bekliyorlar. Her ne kadar yeni OVP açıklamasında yüzde 3,3’e indirilse de yılsonu itibariyle büyümenin 3’ün altına düşebileceğini, bu seyir devam ederse yüzde 2,5’e bile ineceğini tahmin ediyorlar.
Yüzde 3 ve altındaki büyüme rakamları Türkiye’nin potansiyel büyümesinin epeyce altında kalıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, özellikle büyümeye ağırlık verip enflasyonla mücadeleyi zayıf tuttuğunu artık herkes biliyor. Buna karşılık enflasyon yüzde 30’larda kalmasına rağmen büyümenin de düşük gelmesi, AKP iktidarı açısından alışılmadık, ciddi bir tehlike işareti sayılacaktır.
EKONOMİDE SEÇİM ETKİLERİ
Yapılan siyasi açıklamalar ve yargı sürecindeki gelişmeler, yavaş yavaş seçim havasına girilmeye başlandığını gösteriyor. Böyle bir süreçte “yüksek enflasyon - düşük büyüme sarmalının iyice belirginleşmesi”, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ekonomi yönetimi üzerindeki baskısını artıracaktır.
Aslında iktidar partisinin, geç kalındığı görüşünde olduğu ve eylülde faiz indiriminin başlamasını istediği bilinirken, “ekim ayında indirimin ne olursa olsun kaçınılmaz olduğu” da kendiliğinden ortaya çıkıyor.
Önümüzdeki dönemin en zor kararlarının başında, yılbaşında belirlenecek asgari ücret ve emekli maaş zamlarının geldiği çok açık. Satın alma gücünün çok gerilemesi nedeniyle, AKP tabanı ve teşkilatlarından gelen şikayetlerin Erdoğan’a iletildiği ortada. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, gelen şikayetlerin de etkisiyle, “emekli maaş zamlarıyla ilgili çalışma yapıldığını, yakında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a sunulacağını” açıklamak zorunda kaldı.
Özetle, hem üretimin gerilediği hem enflasyonun düşürülemediği uzun bir ekonomik süreçten geçiyoruz. Bu durum bütün toplumsal kesimlerin durumunu ağırlaştırdı. Seçimin yaklaşması nedeniyle, “daralan ekonominin birden genişletilmesi için atılacak radikal adımlar”, ekonomik dengeleri daha da zorlayabilir. Bir şekilde seçime ulaşılsa bile seçim sonrasında ekonomik tablonun iyice ağırlaşacağı ve radikal önlemler gerekeceği de açık.