Erdal Sağlam
(ANKARA) - İran savaşının canlanması küresel ekonomi gibi Türkiye’nin ekonomideki hesaplarını da altüst etti. Hem enflasyon hem de faiz indirimi beklentilerinin tekrar ötelendiği görülüyor. Geçen haftaki faiz toplantısında Merkez Bankası yönetimi, yüzde 40 olan fonlama faizini, yüzde 37 olan politika faizine yakınlaştırmaya bile cesaret edemedi.
Merkez Bankası’nın karar açıklamasına bakıldığında piyasalara, "Kusura bakmayın, faizi indirmeye başlayacaktım ama savaş nedeniyle bunu yapamıyorum" anlamına gelecek sözler yer aldı. Bir yandan "iç talepte daralmanın belirginleştiği” belirtilirken, bir yandan da enflasyon eğiliminde Temmuz’da yeniden canlanma yaşandığı açıklandı. Merkez Bankası bu canlanmayı “geçici" olarak gördüğünü belirtti ama geçiciliğini, kimse tahmin edemediği gibi, Merkez Bankası yönetimi de aslında şimdiden göremiyor.
Temmuz enflasyonuyla ilgili öncü veriler, aylık yüzde 1,8 ile yüzde 2 arasında bir rakam çıkacağını gösteriyor. Geçen yılın Temmuz’una göre küçük bir düşüş yaşanabilir ama mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyonun yeniden yüzde 2’nin üzerine çıkacağını göreceğiz. Halbuki son iki ayda mevsimsellikten arındırılmış enflasyonda aylık oranlar yüzde 2’nin altına inmişti. Merkez Bankası faiz kararında bu orana ağırlık veriyor.
Enflasyonun beklenenden yüksek çıkmasının en önemli nedeni, canlanan savaş nedeniyle akaryakıt fiyatlarında sürekli hale gelen artışlar. Fiyatların fazla çıkmasını engellemek için getirilen vergi desteğinin de sonuna gelindi. Bundan sonra küresel akaryakıt fiyatlarında yaşanan artışlar içeride aynı oranda pompa fiyatlarına yansıyacak. Vazgeçilen verginin telafisi başlayacağı için, indirim olduğu takdirde ise pompa fiyatları bir süre düşmeyecek. Bu da enflasyon üzerindeki akaryakıt baskısının devam etmesini kaçınılmaz kılıyor.
30’UN ALTINA DÜŞMESİ ARTIK ZOR
Küresel piyasalarda hala "Trump’ın Kasım seçimlerine kadar yeniden barışı sağlayacağı" umudu var. Ancak o kadar çelişkili bir süreç yaşanıyor ki, yeniden barış yaşansa bile ne kadar süreceğine herkes şüpheyle bakıyor. O nedenle hem küresel anlamda hem Türkiye’deki enflasyon sorununda işlerin zorlaştığı ortada.
İktisatçılar son gelişmeler ardından "yıl sonunda enflasyonun yüzde 30’un altına inebileceği” tahminlerinden vazgeçiyor. Yabancı banka raporlarında da yıl sonu enflasyon için en iyimser tahmin yüzde 29 çıktı. Tüm raporlarda savaşın canlanması ve enerjiye bağlı ekonomi olduğu için Türkiye ekonomisinin zarar gördüğü belirtiliyor. Bu nedenle de enflasyonla mücadelenin yine darbe aldığı, enflasyon ve faiz indirimlerinin ötelenmesinin kaçınılmaz olduğu belirtiliyor.
ABD'li yatırım bankası JP Morgan, jeopolitik kriz çözülene kadar fiili fonlama maliyetinin yüzde 40 seviyesinde kalacağı, bunun da kısa vadede operasyonel fonlama çerçevesinin normalleşmesini ötelediğini ifade etti. Buna karşın, karar metninde, iç talepteki zayıflamaya yapılan vurgunun, "Merkez’in gevşeme eğilimini koruduğu ve ana yönün faiz indirimleri olacağını" gösterdiği belirtildi.
JP Morgan, daha önce Eylül ve Ekim ayları için öngördüğü 100'er baz puanlık faiz indirimlerini, Ekim ve Aralık toplantılarına öteledi. Yıl sonu faizini yüzde 35 olarak tahmin etti. Bu tahmin en iyi tahmin olarak öne çıkıyor.
Deutsche Bank da politika faizinin sabit tutulmasının arkasında artan küresel jeopolitik gerilimler ve enerji maliyetleri bulunduğunu belirterek, yıl sonu enflasyon ve faiz tahminlerini yukarı yönlü revize etti. Akaryakıt vergisindeki düzenlemelerin etkisiyle yurt içi benzin ve motorin fiyatlarında yaşanan sert artışların, enflasyona yaklaşık 1,5 puanlık ek yük getirdiği hesaplandı.
SICAK PARA DEVAM AMA…
Yabancı banka raporlarında, "orta vadeli enflasyon eğilimleri ve seçim sonrası riskler nedeniyle nihai faiz oranlarının yüksek kalmaya devam edeceği” öngörülüyor. Döviz piyasalarında şahin duruşunu koruyan Merkez Bankası'nın "carry trade" işlemlerini desteklediği ve TL varlıklarını desteklemeye devam ettiği belirtiliyor. Bu saptamalar, yabancı bankaların, “düşük kur ve yüksek kalacak faizler nedeniyle yüksek kar imkanı korunacağı için, sıcak parayı Türkiye’ye getirmeye devam edecekleri” anlamına geliyor.
Buna karşılık reel sektörün dayanacak gücünün azaldığı iyice görülmeye başladı. Faiz indirim beklentilerinin ötelenmesi, önümüzdeki dönem şikayetlerin tekrar yükselmesi anlamına gelebilir. Tabi ki bu da “ekonomi yönetimi ayak sürüse de gevşemenin kaçınılmaz olarak hızlanacağı” sonucunu yaratabilir.
İşte bu nedenle vergi desteğinin azaldığı akaryakıt fiyatlarında, savaşın devamı halinde eski yüksek vergi desteğine geri dönülebilir. Bunun yanında Merkez Bankası üzerindeki baskıyı azaltmak için kredi limitlerindeki sert sınırlamaları artık gevşetme yoluna gidebilir. Bunların hiçbiri içine gerilen bu kısır döngüyü kıramaz ama ekonomi yönetiminin biraz süre kazanmasını sağlayabilir.