Haber: Hilal SOLMAZ

(İSTANBUL) - Yapay zeka sanatının dikkat çeken isimlerinden Alkan Avcıoğlu, Türkiye’deki ilk kişisel sergisi “Kameranın Ölümü” ile fotoğraf ve kamera ilişkisini sorguluyor. Roland Barthes’ın “Yazarın Ölümü” düşüncesinden yola çıkan sergi, Maçka Sanat Galerisi’nin 50. yılında yeni sezonu açacak.

Fotoğraf, yaklaşık iki yüzyıldır kamera ile kurulan bir görme biçimi. Bir objektif, seçilmiş bir kadraj, belirli bir an ve o anın arkasında fotoğrafçının bakışı... Yapay zeka ise bugün bu ilişkinin temelini değiştiriyor. Artık ortada çekilmiş bir fotoğraf, hatta kimi zaman kamera olmadan da fotografik bir görüntü üretmek mümkün.

Yönetmen ve yapay zekâ sanatçısı Alkan Avcıoğlu, Türkiye’deki ilk kişisel sergisi “Kameranın Ölümü” (The Death of the Camera) ile görüntü dünyasında yaşanan bu dönüşümü odağına alıyor.

DIFOART iş birliğiyle Maçka Sanat Galerisi’nde düzenlenen sergi, 15 Eylül–31 Ekim 2026 tarihleri arasında görülebilecek.

BARTHES’IN “YAZARIN ÖLÜMÜ”NDEN “KAMERANIN ÖLÜMÜ”NE

Serginin adı, Fransız düşünür Roland Barthes’ın “Yazarın Ölümü” düşüncesine gönderme yapıyor. Barthes’ın metnin anlamını yazarın tekil otoritesinden çıkaran yaklaşımını görüntü alanına taşıyan Avcıoğlu, kameranın fotografik imge üzerindeki belirleyici konumunu sorguluyor.

Serginin merkezinde de bu soru bulunuyor: Yazar metin üzerindeki hâkimiyetini kaybedebiliyorsa, kamera da görüntü üzerindeki hâkimiyetini kaybedebilir mi?

Avcıoğlu’nun yapay zekâ modelleri ve farklı üretim yöntemleriyle geliştirdiği çalışmalarında görüntü, tek bir noktadan bakılan ve belirli bir anı kaydeden klasik fotoğraf anlayışından uzaklaşıyor. Farklı ölçekler, perspektifler ve mekânsal ilişkiler aynı görüntü içerisinde buluşuyor.

İlk bakışta tanıdık gelen mekânlar ayrıntılara yaklaşıldıkça yabancılaşıyor; somut ile soyut, gerçek ile üretilmiş olan arasındaki sınırlar belirsizleşiyor.

TEK BİR BAKIŞ AÇISININ DIŞINA ÇIKIYOR

Serginin çıkış noktalarından birini giderek karmaşıklaşan dünyanın artık tek bir bakış açısıyla kavranamayacağı düşüncesi oluşturuyor.

Avcıoğlu da görüntülerini tek bir perspektife hapsetmek yerine farklı bakışları aynı yüzeyde bir araya getiriyor. Böylece eserler, izleyicinin bir bakışta görüp geçtiği görüntüler olmaktan çıkarak ayrıntıları zaman içinde keşfedilen katmanlı yapılara dönüşüyor.

İzleyiciye yalnızca görüntünün “neyi gösterdiğini” değil, nasıl gördüğümüzü de sorgulatan sergi, “Bir görüntüyü nasıl görüyoruz?”, “Nasıl okuyoruz?” ve “Gördüğümüz görüntüler dünyayı algılama biçimimizi nasıl şekillendiriyor?” sorularının peşine düşüyor.

MAÇKA SANAT GALERİSİ’NİN 50. YILINA ÖZEL

“Kameranın Ölümü”, aynı zamanda Maçka Sanat Galerisi’nin 50. kuruluş yılındaki yeni sezonunun açılış sergisi olma özelliğini taşıyor.

Türkiye çağdaş sanatının uzun soluklu bağımsız galerilerinden Maçka Sanat Galerisi, yarım asırlık tarihinde farklı kuşaklardan sanatçıların çalışmalarına ev sahipliği yaptı.

Didem Çapa yönetiminde faaliyetlerini sürdüren galerinin 50. yılında, görüntünün yapay zekâyla geçirdiği dönüşümü ele alan sergiye yer vermesi, kurumun çağdaş sanatın değişen yönelimlerine alan açan tarihsel çizgisinin de devamı niteliğinde.

EDWARD BURTYNSKY İLE LUMEN FİNALİNDE

İzmir doğumlu Alkan Avcıoğlu, film eleştirmenliği, müzik ve akademik çalışmalardan gelen çok disiplinli birikimini yapay zekâ temelli üretimlerle bir araya getiriyor.

Avcıoğlu’nun çalışmaları bugüne kadar Paris Photo, Art Basel, Zona Maco ve PhotoVogue gibi uluslararası sanat platformlarında yer aldı. Sanatçı, 2025 yılında Christie’s tarafından gerçekleştirilen yapay zekâ sanatına odaklanan müzayedeye seçildi ve Paris Photo’ya panelist olarak davet edildi.

Avcıoğlu’nun çağdaş fotoğrafın önemli isimlerinden Edward Burtynsky ile gerçekleştirdiği “Hypertopographics”projesi ise Lumen Ödülü 2026’da finalistler arasına girdi.

New York ve Paris’in ardından Edirne Bienali’nde sergilenen proje, 10 Ekim’de Çanakkale Bienali kapsamında Troya Müzesi’ne taşınacak. Seriden Türkiye’de daha önce gösterilmeyen bir çalışma ise eylül ayında Contemporary Istanbul’da izleyici karşısına çıkacak.

GÖRSEL SANATLARDAN SİNEMAYA

Avcıoğlu, yapay zeka ile üretimini sinemaya da taşıyor. Tamamı yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan “Gerçek Ötesi” (Post Truth, 2025) adlı uzun metrajlı belgeseli, 25’in üzerinde uluslararası festivalin programına seçildi.

Uluslararası prömiyerini 41. Varşova Film Festivali’nde yapan filmin sonbaharda ABD, Fransa, Almanya ve Meksika’daki festivallerde gösterilmesi, ardından Avustralya, Yeni Zelanda ve İskandinav ülkelerinde vizyona girmesi planlanıyor.

Sanatçı ayrıca Vikki Bardot yönetmenliğindeki “Uyuyan Kadın” (A Woman Asleep) filminde ortak senarist ve ortak yapımcı olarak yer alacak.

Fransız fotoğraf dergisi PHOTO da ekim sayısı için Avcıoğlu ile yeni sezon sergileri üzerine özel bir söyleşi gerçekleştirdi.

20 BÜYÜK ÖLÇEKLİ ÇALIŞMA

Avcıoğlu’nun 20 büyük ölçekli çalışmasını bir araya getiren “Kameranın Ölümü”, fotoğrafın sonunu ilan etmekten çok, yapay zekâ çağında fotoğrafın sınırlarının nereye kadar genişleyebileceği sorusunu gündeme taşıyor.

“Kameranın Ölümü / The Death of the Camera”, 15 Eylül–31 Ekim 2026 arasında Maçka Sanat Galerisi’nde, pazar ve pazartesi hariç her gün 12.00–19.00 saatleri arasında ziyaret edilebilecek.